**نگار علی** – با نزدیک شدن به زمان اعلام برندگان جوایز نوبل، هیجان و گمانهزنیها در میان محافل علمی به اوج خود رسیده است. این جوایز که از ابتدای قرن بیستم به پیشنهاد آلفرد نوبل تأسیس شدند، به عنوان قله موفقیت برای پژوهشگران شناخته میشوند. اما باوجود اهمیت این جوایز، ماهیت محدود آنها – نظیر انتخاب حداکثر سه نفر در هر رشته و روند سری انتخاب – موجب میشود تا برخی از مهمترین پیشرفتهای علمی که تأثیری عمیق بر زندگی انسانها داشتهاند، به دور از این افتخارات باقی بمانند. در این مقاله به پنج پیشرفت ارزشمند علمی و پزشکی که کارشناسان آنها را شایسته دریافت جایزه نوبل میدانند، پرداخته میشود.
تخمین برندگان جوایز در رشتههای فیزیک، شیمی و فیزیولوژی یا پزشکی همواره کار دشواری بوده است. چرا که فهرست نامزدها و جزئیات انتخاب حدود نیم قرن از دید عموم پنهان میماند. به همین دلیل، میتوان جایگاه یک نوآوری علمی را با معیارهایی نظیر تعداد ارجاعات یا دریافت جوایز معتبر سنجید. در جهانی که نیاز به تشخیص دستاوردهای بزرگ علمی هرگز به این اندازه جدی نبوده، کمیته نوبل با انبوهی از اکتشافات ارزشمند مواجه است که میتوانند راهگشای دورههای جدیدی در دانش بشری باشند.
### **دستاوردهایی که میتوانند جهان را تغییر دهند**
#### **انقلاب در درمان چاقی و دیابت (داروهای GLP-1)**
توسعه داروهایی که مشابه با هورمون **GLP-1** عمل میکنند، نظیر «سماگلوتید» (با نامهای تجاری اوزمپیک و ویگووی)، به عنوان نقطه عطفی در حوزه بهداشت و درمان تلقی میشود. در دنیای امروزی که یک نفر از هر هشت نفر با مشکل چاقی مواجه است، این داروها با کاهش سطح قند خون و کنترل مؤثر اشتها نه تنها به درمان دیابت نوع ۲ کمک کردهاند بلکه به جنگ با اپیدمی چاقی نیز یاری میرسانند.
تیمی شامل **سوتلانا موجسوف، دکتر جوئل هابنر و لوته بیره کنودسن** که نقش کلیدی در شناخت و تبدیل این هورمون به داروی مؤثر ایفا کردند، به تازگی جایزه معتبر «لاسکر» ۲۰۲۴ را دریافت کردند؛ جایزهای که در بسیاری از موارد به عنوان نشاندهنده احتمال دریافت نوبل شناخته میشود.
#### **گامهای نخستین در دنیای محاسبات کوانتومی**
حوزه جدید و شگفتانگیز **محاسبات کوانتومی** به دقت توسط کارشناسان نوبل مورد بررسی قرار گرفته است. این فناوری که بر مبنای واحدهای دادهای به نام «کیوبیت» ساخته شده، آینده دنیای فناوری را متحول خواهد کرد. **دیوید پی. دیوینچنزو** و **دانیل لاس**، دو فیزیکدان سرشناس، به خاطر مقاله برجستهای که در سال ۱۹۹۸ منتشر کردند و در آن از کیوبیتها به عنوان مکانیسم اصلی برای ساخت کامپیوترهای کوانتومی استفاده کردند، در زمره نامزدهای اصلی این جایزه قرار دارند. مقاله آنها نزدیک به ۱۰ هزار بار مورد ارجاع علمی قرار گرفته است که نشاندهنده اهمیت این کشف در فیزیک نظری است.
#### **یک درمان جدید برای فیبروز کیستیک**
بیماری ژنتیکی **فیبروز کیستیک (CF)** که در گذشته به عنوان یک بیماری کشنده شناخته میشد، امروز با تلاشهای علمی به بیماری قابل مدیریت تبدیل شده است. این موفقیت حاصل همکاری سه دانشمند است: **دکتر مایکل جِی. ولش** که عملکرد پروتئین معیوب این بیماری را شناسایی کرد و همچنین **خسوس (تیتو) گونزالس** و **پاول نگولسکو** که راهی برای اصلاح این پروتئین یافته و در نهایت به ایجاد یک داروی ترکیبی نجاتبخش دست یافتند. این تیم در سال ۲۰۲۵ همچنین جایزه بالینی لاسکر را بهدست آوردهاند که نشان از تأثیر عمیق کار آنها بر بهبود کیفیت زندگی بیماران دارد.### میکروبیوم روده: کشف ریشههای سلامت انسان
فهم تعاملات تریلیونها میکروب موجود در بدن انسان، که به صورت کلی به آن **میکروبیوم** اشاره میشود، تحولی در علم زیستی به شمار میآید. دکتر **جفری گوردون** از دانشگاه واشنگتن با تحقیقات خود به این نتیجه رسیده است که میکروبیوم روده در حفظ سلامت انسان، به ویژه در ارتباط با **سوءتغذیه** که حدود ۲۰۰ میلیون کودک را تحت تأثیر قرار میدهد، نقش بسیار مهمی ایفا میکند. وی همچنین مشغول توسعه مداخلات غذایی هدفمند به منظور بهبود وضعیت سلامت روده است. این یافتهها تأثیرات عمیقی بر حوزههای پزشکی و تغذیه داشته و اهمیت آنها را دوچندان میکند.
### توالییابی نسل بعد DNA: گذر از محدودیتها
در حالی که پروژه **نقشهبرداری از ژنوم انسان** یک دستاورد بزرگ علمی بود، تعداد زیاد محققان درگیر، مانع مهمی برای اهدای نوبل به این پروژه به حساب میآید. در عوض، فناوریهای **توالییابی نسل بعد DNA** که توسط دانشمندانی چون **شانکار بالاسوبرامانیان** و **دیوید کلنرمن** و بیوفیزیکدانی مانند **پاسکال مایر** توسعه یافته است، به خودی خود شایسته توجه هستند. پیش از این پیشرفت، توالییابی یک ژنوم ممکن است ماهها به طول میانجامید و هزینهای بالغ بر میلیونها دلار تحمیل میکرد. اما اکنون این فرآیند در کمتر از یک روز و با هزینه چند صد دلار قابل انجام است. این پیشرفت انقلابی، تحولی در حوزههای پزشکی شخصی، ژنتیک و پزشکی قانونی به وجود آورده است.
در روزهای آینده، با اعلام برندگان نوبل، فرصتی فراهم خواهد شد تا از برترین ذهنهای علمی جهان تقدیر شود. با این حال، نگاهی به این دو دستاورد و تجارب قبلی محققان، نشان میدهد که **محدودیتهای متعارف نوبل با سرعت و طبیعت جمعی علم مدرن در تضاد است**.
علم به سمت همکاریهای وسیعتر پیش میرود و این سؤال مطرح است که آیا نهادهای مربوطه به این جوایز، روشهای خود را برای شناسایی موفقیتهای واقعی این تحولات علمی بهروز خواهند کرد یا نه؟ ارزش این کشفیات بیشتر از جوایز بوده و در تأثیرات مستقیم آنها بر زندگی روزمره و سلامت جامعه جهانی نهفته است.
منبع: CNN
