**خبرگزاری مهر، گروه جامعه:** دوران بارداری و تولد یک کودک فراتر از ۹ ماه مراقبت پزشکی است و سلامت مادر و جنین تحت تأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد. این عوامل میتوانند شامل سبک زندگی، تغذیه، بیماریهای زمینهای و وضعیت اقتصادی خانواده باشند.
در سالهای اخیر با افزایش هزینههای خدمات پزشکی، آزمایشات و سونوگرافی، نگرانیهایی درباره دسترسی تمامی زنان به مراقبتهای کافی در دوران بارداری به وجود آمده است. اگر چه مراکز دولتی و دانشگاهی خدماتی با هزینه کمتر ارائه میدهند، بسیاری از مادران به دلیل چالشهای اقتصادی یا تمایل به انتخاب پزشک خاص از این خدمات استفاده نمیکنند.
کاهش توان خرید خانوادهها ممکن است تأثیری منفی بر کیفیت تغذیه مادران باردار داشته باشد و اهمیت دسترسی به مواد غذایی مغذی را بیشتر از همیشه نمایان کند. به این ترتیب، با **دکتر شیرین نیرومنش، متخصص زنان و زایمان و استاد بازنشسته دانشگاه علوم پزشکی تهران** به گفتگو پرداختهایم.
**چرا برخی زنان باردار احساس میکنند از خدمات رایگان دوران بارداری بیبهره هستند؟**
**نیرومنش:** حدود پنج سال است که بازنشسته شدهام و پیش از آن سالها در بیمارستانهای دانشگاهی فعالیت کردم. از سال ۱۳۹۲، این امکان فراهم شد که زایمان طبیعی در مراکز دولتی بهصورت رایگان انجام شود و این روند همچنان ادامه دارد. با این حال، همه زنان تمایل به استفاده از خدمات دولتی ندارند. برخی از این مراکز وابسته به تأمین اجتماعی یا دانشگاهی هستند و در این مراکز، پزشکان تحت نظر متخصصان بیماران را ویزیت میکنند.
زایمان زمان مشخصی ندارد و ممکن است در هر لحظهای آغاز شود، بنابراین پزشکی که مادر را در دوران بارداری ویزیت کرده، ممکن است در زمان زایمان حضور نداشته باشد. علاوه بر این، در مراکز خصوصی، مادران به دنبال پزشک معتمدی هستند که به او اعتماد داشته باشند. ارتباط عاطفی میان پزشک و بیمار معمولاً ظاهر میشود که بعضی زنان برای بارداریهای بعدی نیز همان پزشک را انتخاب میکنند.
**چگونه گرانی مکملها بر سلامت مادر و جنین تأثیر میگذارد؟**
**نیرومنش:** اولویت اول یک زن باردار، تغذیه صحیح است. همه زنان به یکسان به مکملها نیاز ندارند و تغذیه طبیعی میتواند نیاز به بسیاری از مکملها را کاهش دهد. اما برخی مکملها مانند اسید فولیک و آهن اهمیت ویژهای دارند و باید در دوران بارداری مورد توجه قرار گیرند. اسید فولیک باید حتی پیش از بارداری مصرف شود تا خطر ناهنجاریهای جنینی را کاهش دهد. همچنین، بسیاری از زنان به دلیل تغییرات بدن و نیاز جنین به آهن در نیمههای بارداری به مکملهای آهن نیاز خواهند داشت.
برخی مادران ممکن است به دلیل مشکلاتی مانند تهوع تغذیه مناسب نداشته باشند و در این موارد، تأمین نیازهای غذایی مهمتر از مکملها خواهد بود.در شرایط کنونی، بسیاری از افراد به خصوص در طبقات متوسط و پایینتر جامعه با کمبود دسترسی به غذاهای پروتئینی نظیر ماهی و گوشت مواجه هستند. این وضعیت کار را برای زنان باردار دشوار کرده و ممکن است پزشکان مجبور به تجویز مکملهایی نظیر کلسیم یا امگا ۳ شوند. با توجه به اهمیت تغذیه مناسب در ساختار سلولی جنین، از جمله سلولهای مغزی، تامین مواد غذایی سالم و تازه برای مادران حیاتی است. در حالی که مکملهای مختلفی مثل آهن و مولتیویتامین در بازار موجود است، تأکید بر روی مصرف غذای طبیعی همچنان توصیه میشود.
توجه به وضعیت تغذیه و سبک زندگی مردان پیش از بارداری نیز امری ضروری است. سبک زندگی نامناسب و عدم فعالیت بدنی کافی میتواند مشکلات باروری مردان را تشدید کند. افزایش وزن و مصرف غذاهای ناسالم به کیفیت اسپرم آسیب میزند. بنابراین، پیش از فرزندآوری، مردان نیز باید به شاخصهای سلامتی خود توجه کنند.
برخی از زنان پس از آگاهی از بارداری، به تأخیر در مراجعه به پزشک میپردازند که میتواند به دلایل اقتصادی و شلوغی مراکز درمانی بازگردد. این در حالی است که مشاوره پیش از بارداری و بررسی وضعیت سلامت مادر میتواند نقش زیادی در جلوگیری از مشکلات بارداری داشته باشد. اعتقاد به اینکه باروری تا سنین بالا باقی خواهد ماند، اشتباه است و خانوادهها باید فرصت مناسب برای فرزندآوری را از دست ندهند.
مراقبتهای بهموقع احتمال تولد نوزاد سالم را افزایش میدهد. اگر چه گاهی اوقات زنان در بارداریهای دوم و سوم به مراقبتها توجه کمتری نشان میدهند، اما با افزایش سن نیاز به این مراقبتها ضروریتر میشود. استفاده از خدمات موجود در مراکز دولتی و بهرهمندی از پوششهای بیمهای میتواند تسهیلکننده این مسیر باشد.### احتمال ارتباط بین روشهای پیشگیری از بارداری و ناباروری
تحقیقات نشان میدهد که انتخاب روشهای مناسب پیشگیری از بارداری میتواند در آینده به افزایش شانس بارداری مؤثر باشد.
به تازگی، نظرات مختلفی درباره تأثیر داروها و روشهای جلوگیری از بارداری بر باروری در آینده مطرح شده است. برخی افراد بر این باورند که روشهای طبیعی همواره بهترین گزینه هستند، در حالی که انتخاب مناسبترین روش باید بر اساس شرایط خاص هر زوج انجام شود.
برای زوجهای جوانی که به دنبال جلوگیری از بارداری هستند، روشهای مؤثر و مطمئن اهمیت ویژهای دارد. استفاده صحیح از قرصهای ضدبارداری به خودی خود عامل کاهش توان باروری نخواهد بود. بهعکس، بسیاری از افراد اشتباهاً فکر میکنند که این قرصها میتوانند در آینده مانع بارداری شوند، حال آنکه این باور به طور کلی نادرست است.
انتخاب روش پیشگیری از بارداری باید بر اساس شرایط جسمی هر فرد و با مشورت پزشک صورت گیرد. به عنوان مثال، کاندوم به عنوان یک روش مناسب نه تنها از بارداری جلوگیری میکند، بلکه خطر انتقال برخی عفونتها را نیز کاهش میدهد. همچنین، استفاده از وسایل داخل رحمی (IUD) نیز برای برخی افراد مؤثر است، اما باید بر اساس سوابق پزشکی فرد بررسی شود.
در پایان، نکته حائز اهمیت این است که زوجها باید تصمیمگیری آگاهانهای درباره زمان فرزندآوری و روشهای جلوگیری از بارداری داشته باشند و از مشاورههای پزشکان متخصص برای انتخاب روشهای مناسب بهره ببرند.
