به گزارش خبرگزاریها، در تاریخ ۳۰ اکتبر ۱۹۶۱ (۸ آبان ۱۳۴۰)، اتحاد جماهیر شوروی بزرگترین انفجار دستساز تاریخ را با آزمایش بمب هستهای «بمب تزار» در مناطق شمالی روسیه به وقوع رساند. این بمب با قدرتی برابر با بیش از ۳۰۰۰ برابر بمب هیروشیما منفجر شد. لازم به ذکر است که در طراحی اولیه، پیشبینی شده بود این بمب حتی از این میزان نیز بزرگتر باشد.
**مسابقه تسلیحاتی در دوران جنگ سرد**
در سال ۱۹۶۱، ایالات متحده و شوروی درگیر یک رقابت شدید سیاسی، اقتصادی و نظامی برای اثبات برتری خود در صحنه جهانی بودند. پس از جنگ جهانی دوم، دولت کمونیستی شوروی به دنبال گسترش نفوذ خود بود و برای تحقق این هدف، نیاز به عقب نگهداشتن ایالات متحده و ارتش آن داشت. در این راستا، شوروی سرمایهگذاریهای بزرگی را برای توسعه توانمندیهای هستهای خود انجام داد. هر دو کشور بمبهای اتمی پیشرفتهای را توسعه داده بودند که توان تخریب فوقالعادهای داشتند و بمبهای اتمی ریخته شده در هیروشیما و ناکازاکی را به حاشیه رانده بود. نقطهضعف اصلی شوروی، ناتوانی در هدف قرار دادن ایالات متحده بود.
تا سال ۱۹۶۱، شوروی به پیشرفتهای چشمگیری در برنامههای هستهای خود دست یافته بود و پنج سال بر روی طرحی کار میکرد که میتوانست انفجاری به قدرت ۱۰۰ مگاتن ایجاد کند. این در حالی بود که قدرت انفجاری بمبهای استفادهشده در ژاپن به یک مگاتن نیز نمیرسید. بمب یادشده به نام «مادر کوزکا» شناخته میشد.
**کاهش قدرت بمب تزار**
آندره ساخاروف، طراح اصلی بمب تزار، معتقد بود که شوروی به یک عامل بازدارنده هستهای برای مقابله با ایالات متحده نیاز دارد. اما پس از محاسبه دقیق قدرت تخریب ۱۰۰ مگاتنی این بمب و آلودگی رادیواکتیو ناشی از آن، تصمیم به کاهش قدرت بمب گرفت. وی بمب را به گونهای بازطراحی کرد که ۵۰ مگاتن انفجار تولید کند و آلودگی کمتری ایجاد کند. این تغییرات همچنین جان اعضای خدمه بمبافکن را نیز نجات داد.
**انفجار بمب تزار**
بمبافکن «توپولف تو-۹۵»، حامل بمب ۳۰ تنی، به همراه یک هواپیمای نظارتی حوالی ساعت ۹:۳۰ صبح ۳۰ اکتبر از پایگاه هوایی «اولنیا» پرواز کرد. در ساعت ۱۱:۳۲ صبح، بمب رها شد و بر فراز «سوخوی نوس»، زمین را به لرزه درآورد.در جزیره سووِرنی که در شمال مدار قطب شمال قرار دارد، انفجاری بزرگ به وقوع پیوست. این انفجار یک گوی آتشین به قطر ۸ کیلومتر (۵ مایل) تولید کرد که نور آن حتی از مناطق دوردست نظیر آلاسکا نیز قابل مشاهده بود. ستون به وجود آمده ناشی از این انفجار تا ارتفاع ۶۷ کیلومتری (۴۲ مایل) بالا رفت و به لایههای مزوسفر زمین نیز نفوذ کرد. موج لرزهای حاصل از این آزمایش سه بار زمین را دور زد. خوشبختانه، به دلیل بازطراحی انجام شده توسط آندره ساخاروف، این انفجار عظیم تأثیرات نگرانکنندهای از نظر بارش رادیواکتیو به همراه نداشت و تنها چند ساعت پس از آن، بازدید از محل آزمایش بدون خطر امکانپذیر بود.
آزمایش بمب تزار در دوران جنگ سرد تأثیر عمیقی بر هر دو طرف درگیر گذاشت و واکنش به آن نهایتاً به امضای «پیمان منع جزئی آزمایش هستهای» در سال ۱۹۶۳ انجامید. این پیمان تمامی آزمایشهای هستهای در فضا، جو و زیر آب را ممنوع ساخت. نگرانیها درباره خطرات بارش و غبار رادیواکتیو روزبهروز افزایش مییافت و تجربیات پیشین مانند آزمایش «کستل براوو» که آلودگی رادیواکتیو گستردهای به بار آورد، سران کشورها را به این نتیجه رساند که باید فرایند اشاعه سلاحهای هستهای کنترل شود.
آندره ساخاروف، طراح اصلی بمب تزار، به یکی از شخصیتهای برجسته در عرصه صلح و حقوق بشر تبدیل شد. او به ترویج صلح و مبارزه با سیاستهای سرکوبگرانه شوروی پرداخت و سختیهای زندان و تبعید را متحمل شد. در سال ۱۹۷۵، به پاس تلاشهایش، جایزه صلح نوبل به او اعطا گردید و پارلمان اروپا نیز جایزهای به نام «جایزه آزادی اندیشه ساخاروف» به یاد وی تأسیس کرد. بنابراین، بمب تزار به نقطه عطفی در روابط دوران جنگ سرد تبدیل شد.
منبع: thecollector.com
