به گزارش خبردونی و به نقل از انتخاب، خرم سلطان یکی از پرنفوذترین شخصیتهای تاریخ امپراتوری عثمانی و همسر محبوب سلیمان یکم، از قدرتمندترین پادشاهان تاریخ، به شمار میرود. او با جذابیتهای خاص خود و داستانهای جنجالیاش، پس از چهار قرن از فوتش در سال ۱۵۵۸، همچنان توجه مورخان و علاقهمندان به تاریخ را به خود جلب کرده است.
امپراتوری عثمانی که از قرن چهاردهم تا اوایل قرن بیستم بر بخشهای وسیعای از جنوب شرق اروپا، غرب آسیا و شمال آفریقا تسلط داشت، به عنوان یکی از بزرگترین امپراتوریهای تاریخ شناخته میشود. به عقیده بسیاری از مورخان، آغاز دورهای به نام «سلطنت زنان» – زمانی که زنان در خطمشی و سیاستهای حکومت عثمانی تأثیر بسزایی داشتند – با نفوذ خرم آغاز میشود.
حضور او در حرمسرای عثمانی، که بخش خصوصی کاخ سلطان به حساب میآید و محل زندگی همسران و کنیزان سلطنتی بود، در منابع تاریخی بهطور مفصل ثبت شده است. اما سوالاتی همچنان درباره ریشه و هویت خرم سلطان مطرح است. آیا او اسیری از اوکراین بود، یا اینکه دختر یک کشیش ارتدوکس به شمار میرفت؟ برخی نیز نظری دارند که او یک بانوی اشرافزاده ایتالیایی بود که به اسارت درآمده است.
بیشتر مورخان معتقدند خرم سلطان در اوایل دهه ۱۵۰۰ در منطقه تاریخی روسینیا، که شامل بخشهایی از اوکراین، لهستان و بلاروس امروزی میشود، متولد شد. اطلاعات دقیقی درباره نام اصلی او وجود ندارد. برخی منابع اوکراینی او را به نامهای «الکساندرا لیسوفسکا» یا «آناستازیا» میشناسند، در حالی که دیگر منابع، نامهای مختلفی نظیر «روکسولانا» و «رکسانا» را به کار میبرند.
در اسناد رسمی عثمانی، او تحت عنوان «خاصهگی خرم سلطان» شناخته میشود، عنوانی که برای همسرانی که فرزند سلطان را به دنیا میآورند، به کار میرود. در حالی که برخی ادعا میکنند خرم دختر یک کشیش ارتدوکس بوده، منابع دیگر معتقدند او از خانوادهای روستایی و ساده متولد شده است.
پروفسور فریدون امجن اشاره کرد که مدارکی وجود دارد که نشان میدهد او در شهری به نام روهاتین، که در آن زمان بخشی از پادشاهی لهستان بود، به اسارت گرفته شده و به امپراتوری عثمانی منتقل شده است. پروفسور زینب تاریم نیز اظهار داشته که خرم در سنین نوجوانی به بردگی فروخته شده و به عنوان هدیهای به مادر شاهزاده سلیمان تقدیم گردید. او معتقد است که خرم پیش از سال ۱۵۲۰ به حرمسرا پیوسته، زیرا فرزند نخست او و سلیمان، شاهزاده محمد، یکسال بعد به دنیا آمد.
در اقدامی غیرمعمول، سلیمان با شکستن سنتهای چند صد ساله عثمانی، به خرم ازدواج کرد و بدین ترتیب جایگاه او را بهطور قابلتوجهی ارتقا داد. پیش از آن، هیچ یک از سلاطین عثمانی با کنیز خود ازدواج نکرده بودند.### بررسی هویت خرم سلطان: شایعات و واقعیتها
موضوع هویت خرم سلطان، همسر مشهور سلطان سلیمان قانونی، به شدت محل بحث و بررسی است. یکی از ادعاهای جالب و جنجالی در این زمینه از سوی دکتر رینالدو مارمارا، پژوهشگر شناختهشده، مطرح شده است. وی ادعا میکند که در آرشیو واتیکان مدرکی یافته که نشان میدهد خرم در حقیقت یک بانوی اشرافزاده از خانواده مارسیلی ساکن سیهنا در ایتالیا بوده و نام واقعیاش مارگریتا است.
مارمارا به همچنین ادعا میکند که این سند نشاندهنده ربوده شدن خرم و برادرش توسط دزدان دریایی و فروش آنها به دربار عثمانی به عنوان برده است. او اضافه میکند که این سند میتواند حاکی از خویشاوندی احتمالی بین سلطان محمد چهارم، نوه خرم، و پاپ الکساندر هفتم باشد. این اظهارات، اصالت روسینیایی خرم را مورد تردید قرار داده و احتمال نسب اشرافی او را تقویت میکند.
با این حال، شماری از مورخان نسبت به درستی این ادعاها تردید دارند. پروفسور زینب تاریم عنوان میکند که برای تایید این ادعا به مدارک قویتری نیاز است و اشاره میکند که در گزارشهای معتبر سفرای ونیزی که از بهترین منابع اطلاعاتی آن دوره محسوب میشوند، هیچ اشارهای به چنین موضوعی نشده است.
پروفسور امجن نیز نگرانیهایی درباره این اظهارات دارد. او تأکید میکند که تحرکات خرم در زمینه دیپلماتیک با خانواده سلطنتی لهستان را نباید به عنوان نشانهای از نژاد اشرافی او تلقی کرد.
#### هویت پیچیده و جنجالی خرم سلطان
ابهام در مورد اصل و نسب خرم سلطان با تعابیر مختلفی که در منابع تاریخی از او استفاده شده، شدت یافته است. در برخی از اسناد دوره عثمانی، او با عنوان «جادوگر روس» توصیف شده که عنوانی تحقیرآمیز است و عمدتاً پس از اعدام شاهزاده مصطفی، بزرگترین پسر سلیمان، به کار رفته است. بسیاری بر این عقیده بودند که خرم با توطئهچینی، موجب سقوط مصطفی شده تا راه سلطنت را برای فرزندان خود هموار سازد.
پروفسور امجن توضیح میدهد که در اسناد عثمانی، واژه «روس» به معنای نژاد روسی نبود، بلکه اشاره به افرادی داشت که از مناطق شمالی، از جمله اوکراین و بلاروس، آمده بودند. ویتالی چرووننکو، خبرنگار بیبیسی اوکراینی، میافزاید که در قرن شانزدهم، مناطقی در لهستان با جمعیت اوکراینی نامگذاری شده بودند و اوکراینها به عنوان «روسین» شناخته میشدند.
در سالهای اخیر، هویت خرم سلطان جنبه سیاسی به خود گرفته است. در اوکراین، او به عنوان یک شخصیت ملی مورد تحسین قرار میگیرد و در زادگاهش، روهاتین، مجسمههایی به افتخار او نصب شدهاست. همچنین، در سال ۲۰۱۹، به درخواست سفارت اوکراین در ترکیه، عنوان “اصل و نسب روسی” از سنگنوشته مقبرهاش حذف و بر تبار اوکراینی او تأکید شد.
نفوذ خرم سلطان تنها به دربار محدود نمیشود. کارهای خیرخواهانه او، از جمله تأسیس مساجد و آشپزخانههای عمومی در استانبول و بیتالمقدس، تأثیر عمیقی بر جا گذاشته است.
خرم سلطان در تاریخ به عنوان یکی از شخصیتهای جذاب و جنجالی شناخته میشود. با وجود ابهامات پیرامون هویت او، وی همچنان نقشی ماندگار در تاریخ عثمانی و جهان ایفا کرده است.
