کتاب جدیدی با عنوان «رایش سوم رویاها؛ کابوسهای یک ملت ۱۹۳۳ تا ۱۹۳۹» نوشته شارلوت برت، به تازگی توسط انتشارات کتاب پارسه منتشر شده است. این اثر به تاریخچهای متفاوت از دوران هیتلر پرداخته و خوابهای یهودیان در دوره رایش سوم را جمعآوری کرده است. شارلوت برت، خبرنگار یهودی، از طریق این خوابها به بررسی روابط آنها با وقایع آن زمان و فجایع بعدی پرداخته است.
کتاب شامل مجموعهای از رؤیاهاست که تحلیل آنها نیاز به تخصص در تفسیر خواب ندارد و به وضوح نشان میدهد که چگونه رایش سوم در روح یک ملت نفوذ کرده است. پس از مقدمه، فصول کتاب شامل عناوینی همچون «رایش سوم رؤیاها چگونه آغاز شد» و «دگرگونی زندگیهای خصوصی» است که به روشهای زندگی تحت سلطه نازیسم میپردازند.
بازتوجه به این خوابها به عنوان یک مسئله شخصی، برت از سال ۱۹۳۳ تا ۱۹۳۹، رؤیاهای صدها آلمانی را ثبت کرده است. این خوابها، محتوای سیاسی و اجتماعی را منعکس میکنند و به نوعی مستند بر ترس و فشار ناشی از حکومتهای توتالیتر تبدیل شدهاند. این کتاب همچنین سؤالاتی درباره نحوه پذیرش توتالیتاریسم توسط یک ملت و تأثیر وحشت بر رفتار فردی مطرح میکند.
شارلوت برت که در سال ۱۹۰۷ در آلمان به دنیا آمد و در ۱۹۸۶ در نیویورک درگذشت، با ثبت خوابهای کابوسوار خود و دیگران در دوره رایش سوم، به مستندسازی ترسها و زندگی زیر سلطه نازیسم پرداخته است. در سالهای اخیر، شاخهای جدید از روانشناسی تحت عنوان «روانشناسی تاریخی» شکل گرفته که به بررسی انگیزهها و ناخودآگاه مردم در تحلیل رویدادهای سیاسی پرداخته و بر تحول تفکر جمعی تأکید دارد.### انتشار مجدد «رایش سوم رؤیاها» و پیوند بین ناخودآگاه و وقایع سیاسی
کتاب «رایش سوم رؤیاها»، که حدود دو دهه پیش در آلمان به چاپ رسید، بار دیگر به نشر رسیده و به بررسی ارتباط عمیق میان مکانیسمهای ذهن ناخودآگاه و تحولات سیاسی میپردازد. در انتهای این اثر، مقالهای از برونو بتلهایم، روانکاو معروف، موجود است که به تحلیل درگیریهای درونی پرداخته و نشان میدهد این پیچیدگیها چگونه به شکلگیری رژیمهایی همچون رایش سوم کمک کردهاند. کتاب شامل رؤیاهایی است که نشان میدهد حتی افرادی که به طور آگاهانه این رژیم را رد کردهاند، به دنبال تأیید هیتلر و پیوستن به جنبش جوانان او هستند.
کارل یونگ، روانشناس برجسته، بیش از پنج دهه را به مطالعه رؤیاها اختصاص داده و میگوید: «ما با سادهلوحی فراموش کردهایم که زیر جهان منطقیمان، دنیایی دیگر پنهان است.» توجه به رؤیاها به عنوان ابزاری برای کشف این دنیای ناشنیده میتواند به ما کمک کند تا از بروز فاجعههای مشابه در آینده جلوگیری کنیم. این کتاب به وضوح نشان میدهد که روانشناسی و سیاست، تاریخ و رؤیاها چقدر به یکدیگر پیوند دارند و توانسته است مرزهای تفکر رایج را دست خوش تغییر کند.
### خوابهای هولناک زنی در برلین
در سال ۱۹۳۳، تنها چند ماه بعد از به دست گرفتن قدرت توسط آدولف هیتلر، زنی سیساله در برلین خوابهایی ترسناک و تأملبرانگیز داشت. در یکی از خوابهایش، تمام نشانههای محله زندگیاش ناپدید شده و به جای پوسترها، اعلامیههایی با بیست کلمه ممنوعه به چشم میخورد که از «خدا» شروع و به «من» ختم میشد. در خواب دیگری، او خود را در کنار گروهی از کارگران و دیگر مشاغل تخصصی میدید که به یکباره به نیروهای سیاهپوش نازی اشاره میکنند و فریاد میزنند: «گناه تو نابخشودنی است.»
این خوابها نمونهای از هفتاد و پنج رؤیایی هستند که در کتاب «رایش سوم رؤیاها» اثر شارلوت برت به ثبت رسیده است. این اثر، نه یک تحقیق دانشجویی و نه یک کار روانکاوانه، بلکه مجموعهای از روایتهای مردمی است که به تصویر کشیدن نفوذ استبداد در ناخودآگاه جامعه میپردازد. این کتاب نخستینبار در سال ۱۹۶۶ در آلمان منتشر شد و علیرغم تلاشها برای ترجمه انگلیسی آن، به دلیل مسائل مربوط به مالکیت اثر، هرگز به چاپ نرسید.
### تأثیر این کتاب در ادبیات هولوکاست
«رایش سوم رؤیاها» فراتر از یک اثر عادی ادبی به شمار میرود و به دلیل ارائه تصویری واقعگرایانه از عوامفریبی، نژادپرستی و آرزوهای غیرواقعی، ارزش خواندنی خاصی یافته است.### خوابهایی زیر سایه نازیسم؛ بازتاب واقعیتهای تلخ
کتاب شارلوت برت، نویسنده یهودی که قبل از ظهور نازیسم به روزنامهنگاری مشغول بود، بهعنوان یک اثر خاص در ادبیات هولوکاست شناخته میشود. در مقدمه این کتاب، برت به خوابها و یادداشتهای شبانه میپردازد که بهطور ناخودآگاه از سوی مردم نواخته شدهاند، گویی که دیکتاتوری خود آنها را به ذهن افراد دیکته کرده است.
برت که با نام واقعی شارلوت آرون در شهر فورست نزدیک مرز آلمان و لهستان متولد شده، پس از به قدرت رسیدن هیتلر در سال ۱۹۳۳ با ممنوعیت انتشار آثارش مواجه شد. او و همسرش هاینز پل، در پی سرکوب کمونیستها تحت بازداشت قرار گرفتند. برت پس از آزادی، به جمعآوری یادداشت خوابهای اطرافیانش پرداخت.
در شرایطی که یهودیان آلمان به تدریج از حقوق شهروندی و امنیت خود محروم میشدند، برت به ثبت نزدیک به سیصد خواب پرداخت. این اقدام بهویژه برای کسی که تحت نظر رژیم قرار داشت، ریسک بزرگی به شمار میرفت. بعد از فرار هاینز پل به پاراگوئه، برت با مارتین براد، نویسنده و وکیل آلمانی، ازدواج کرد و در یکی از محلههای مهم برلین سکنا گزید. خوابهای برت، بازتابی از زندگی طبقه متوسط و سکولار آن زمان بودند.
برای حفظ امنیت خود، برت یادداشتهای خوابهایش را در میان جلد کتابها پنهان کرده و حتی خوابهایی که به شخصیتهای برجسته نازی اشاره داشتند، با تغییر نامها به «حکایتهای خانوادگی» تبدیل کرد. زمانی که رژیم نازی اقدام به سرکوب و کتابسوزی کرد، او نوشتهایش را مخفیانه برای دوستی در خارج از آلمان ارسال کرد.
در نهایت، برت و براد در سال ۱۹۳۹ به نیویورک مهاجرت کردند و خانه آنها به محل تجمع روشنفکران آلمانی تبدیل شد. برت پس از سالها، یادداشتهایش را در سال ۱۹۶۶ به عنوان «رایش سوم رویاها» منتشر کرد.
مجموعه خوابهای برت تصویری از تأثیر حکومت استبدادی بر ضمیر ناخودآگاه مردم ارائه میدهد. در یکی از خوابها، زن دستگاه ذهنخوانی را تجربه میکند که نام هیتلر را در کنار واژه «اهریمن» میبیند. برت بارها با خوابهایی مواجه میشود که به مضامینی چون کنترل ذهن و نظارت دائمی مربوط میشوند، برخی از آنها پیشبینیکننده سازوکارهای بوروکراتیک رژیم نازی هستند.
نهادی خیالی و ترس از نظارت دائمی
در یکی از رویاها، یک زن بیستودوساله که معتقد است بینی خمیدهاش او را یهودی نشان میدهد، به یک نهاد خیالی به نام «اداره بررسی نژاد آریایی» مراجعه میکند؛ نهادی که یادآور سیستمهای اداری رژیم نازی است. در خواب دیگری، مردی در کنار پرچمها و پوسترهای دولتی، صداهایی از یک پادگان میشنود که «مقررات منع گرایشهای بورژوایی» را اعلام میکند؛ زبانی سرد و مبهم که در بوروکراسی نازی رایج بود. همچنین در خواب دیگری، زنی در سال ۱۹۳۶ جادهای پر از ساعتها و جواهرات میبیند و هنگامی که قصد دارد یکی از آنها را بردارد، ناگهان به دام «اداره سنجش صداقت بیگانگان» پی میبرد؛ نهادی خیالی که بازتابی از ترس از نظارت مداوم است.
این رویاها نشاندهنده وضعیت دشوار یهودیان و بسیاری از غیر یهودیان در آلمان هستند که تحت فشار حکومت، در حال سرگردانی میان اطاعت و مقاومت، همکاری و سرپیچی بودند. برت با کمترین مداخله و بهصورت بیپیرایه، این روایتها را ارائه میکند و تجربههای شخصی خود از سرکوب و تبعید را در پسزمینه آنها حفظ میکند. قدرت اثر او در این انتخاب نهفته است؛ او بهجای حاشیهنشینی این رویاها، آنها را در مرکز روایت قرار داده و اجازه میدهد خوابها با جزییات شگفتانگیز و اضطرابآلود خود به سخن بپردازند. این مجموعه در عین حال یادآور آثار مونتاژگونه هانا هوخ است که با ترکیب عکسها و متنهای پراکنده، واقعیتی تازه به وجود میآورد و برت نیز با ترکیب خوابهای مردم، تصویری میسازد که از واقعیت تاریخی حتی هولناکتر به نظر میرسد.
همراهی نگاه شارلوت برت با اندیشههای هانا آرنت
در کتاب برت، اندیشههای هانا آرنت به وضوح قابل مشاهده است. آرنت بر این باور بود که نظامهای تمامیتخواه با نفوذ ترس به لایههای خصوصی زندگی انسانها خود را بهطور کامل گسترش میدهند. برت نیز با وجود آنکه خواب را نتیجه فرهنگی میداند، به آن بهعنوان قلمروئی مستقل نگاه میکند؛ فسحتی که حتی در زیر فشار استبداد، میتواند بخشی از آزادی انسانی را حفظ کند. در این شرایط، رؤیا فضایی میشود که انسان میتواند حقیقتی را بیابد که ابراز آن در بیداری ممکن است عواقب وخیمی به دنبال داشته باشد.
کتاب «رایش سوم رویاها» مذهبی نیست و آثاری از رؤیاهای یهودیان مهاجر اروپای شرقی در آن دیده نمیشود. با این وجود، غیبت آنها از ارزش و ظرافت کار برت نمیکاهد. او با ثبت جزئیات دقیق، لایههایی از نخستین سالهای حکومت نازی را نمایان میکند؛ دورهای که معمولاً در سایه روایتهای جنگ و نسلکشی کمتر به آن پرداخته میشود.
رویا؛ فضایی برای مقاومت و حفظ فردیت
یکی از جنبههای بارز این مجموعه، توجه برت به تجربیات زنان شهری ــ چه یهودی و چه غیر یهودی ــ است؛ زنانی که زندگی خود را از طریق رویاهایشان روایت میکنند.
در یکی از خوابهای ثبتشده، هرمان گورینگ در یک سینما به یک دختر فروشنده آسیب میزند. همچنین، هیتلر در خواب دیگری با لباس شب در خیابان کورفورستندام قدم میزند، در یک دست زنی را نوازش میکند و در دست دیگر تبلیغات سیاسی انجام میدهد. شارلوت برت، نویسنده، با اشاره به تعداد قابلتوجه زنانی که به هیتلر و حزب نازی رأی داده بودند، این خوابها را نشانهای از جاذبه و قدرت فریبنده او میداند و مینویسد: «شاهدی روشنتر از این برای نفوذ هیتلر بر زنان آلمان نمیتوان یافت.»
این خوابها در عین حال نمایی متفاوت از جایگاه زنان ارائه میکنند؛ زنانی که رژیم نازی آنها را به همسران مطیع و مادران فرزندآور تقلیل داده بود، اما در ناخودآگاه خود به دنبال منزلت، استقلال و نقشهای اجتماعی گستردهتری بودند. به عنوان مثال، زنی که بر اساس قوانین نژادی «بیستوپنج درصد یهودی» محسوب میشد، در خواب خود میبیند که هیتلر دستش را میگیرد و به جمعیت عظیمی میبرد، جایی که او احساس غرور میکند و هیچ ابایی از همراهی با او ندارد.
کتاب «رایش سوم رویاها» به موضوع یهودیان و مقاومت آنها در برابر رژیم نازی نیز پرداخته است. در یکی از خوابها، پزشکی یهودی خود را تنها کسی میبیند که میتواند هیتلر را درمان کند، اما با فریاد یکی از اطرافیان هیتلر، او تحت فشار قرار میگیرد. در رؤیایی دیگر، وکیلی یهودی در حال گذر از سرزمین یخزدهای به سمت «آخرین کشوری که هنوز یهودیان را میپذیرد» است، اما در مرز با موانع مواجه میشود.
«رایش سوم رویاها» به عنوان «سندی مهم» و گواهی بر زندگی زیر سلطه نازیسم در آلمان شناخته شده، اما به گفته فرانسیس لانگ، روانکاو آمریکایی، در ایالات متحده کمتر شناخته شده است. او بر این باور است که ممکن است این ضعف ناشی از قرار گرفتن این روایت غیرمتعارف در زیر سایه آثار معروفتر دهه ۱۹۶۰ باشد. کتاب «رایش سوم رویاها؛ کابوسهای یک ملت ۱۹۳۹-۱۹۳۳» نوشته شارلوت برت، با ترجمه سیما گودرزی، در ۱۴۴ صفحه و با قیمت ۳۹۰ هزار تومان توسط نشر کتاب پارسه منتشر شده است.
