به گزارش خبرگزاریها، یک گردنبند طلایی که بیش از ۲۳۰۰ سال پیش در یک تدفین سکایی کشف شده، اکنون توجه باستانشناسان را دوباره به خود جلب کرده است. پژوهشی جدید نشان میدهد که پیکرههای آویخته از این گردنبند، برخلاف تفسیرهای قبلی، به احتمال زیاد نمایانگر زنانی دورگه با بدنهایی شبیه زنبور هستند، نه الهههایی با پاهای مارگونه یا سیرنها. در مرکز این گردنبند، سر کوچک زنی با کلاه فریژی به چشم میخورد که ممکن است نشانهای از ارتباط او با آمازونها باشد.
این گردنبند از مقبرهای در شمال گورکان اوغوز، یکی از مهمترین سایتهای تدفینی سکایی متعلق به قرن چهارم قبل از میلاد، به دست آمده است. میخائیل تریستر، پژوهشگر مستقل مقیم بن، در مقالهای که در نشریه «Drevnosti Bospora» سال ۲۰۲۶ منتشر خواهد شد، به بررسی این اثر پرداخته و ساختار و نمادهای آن را با نمونههای مشابه در جهان یونانی و دریای سیاه مقایسه کرده است. نتیجه این بررسی به این گردنبند به عنوان نشانی از شبکهای پیچیده از نمادهای مذهبی اشاره دارد.
گورکان اوغوز واقع در نزدیکی نیژنی سیروگوزی در اوکراین، محل تدفین زنی سرشناس است که پژوهشگران پیشین او را به «شاهدخت بسفری» مرتبط دانستهاند. بر اساس برخی فرضیهها، این زن ممکن است یک عضو خانواده سلطنتی سکاها باشد. با این حال، این شناسایی به عنوان یک فرضیه باقیمانده و قطعی نیست. همچنین، تاریخی که برای این تدفین مشخص شده، همچنان محل مناقشه است. پژوهشهای پیشین تاریخ آن را به حدود ۳۳۰ تا ۳۱۰ پیش از میلاد مربوط دانستهاند، در حالی که ارزیابیهای جدیدتر تاریخهایی در حدود ۳۵۰ تا ۳۲۰ پیش از میلاد را پیشنهاد کردهاند.
این گردنبند که از ۸۴ مهره تشکیل شده، دقت و ظرافت زیادی در ساخت آن به کار رفته و با رتبه اجتماعی زن دفنشده همخوانی دارد. گلهای نیلوفر دوسر و پیکرههای آویخته دیگر به زیبایی این گردنبند افزودهاند که در مرکز آن نیز سر سهبعدی زنی آویزان است. به نظر میرسد کوچکترین پیکرههای گردنبند، دارای پیامهای قویتر و عمیقتری هستند.
از مجموع ۳۴ آویز کامل و دو آویز شکسته باقیمانده، هر یک دارای پیکرهای زنانه با بالاتنهای برهنه و بالهایی هلالیشکل است. با این حال، فرم بدن در قسمت پایینی به شکلی خاص و شیاردار تغییر میکند. در گذشته، برخی از پژوهشگران این پیکرهها را به عنوان الهههایی با پاهای مار یا سیرنها شناسایی کرده بودند. تریستر معتقد است که این تفسیرها نیازمند بازنگری هستند.تحقیقات اخیر در مورد آویزهای اوغوز و همسانیهای آن با تفسیرهای باستانی نکات جالبی را ارائه میدهد. به گفته تریستر، ویژگی اصلی این آثار در نیمتنه پایینی انسان نهفته است. این بخش هیچ شباهتی به اندامهای مارگونه ندارد و نه به پاهای سیرنها شباهت دارد. تریستر در عوض این ناحیه را به شکم یک حشره، بهویژه زنبور، مرتبط میداند و به همین دلیل، این آویزها را به عنوان تجسمی از «زن-زنبور» معرفی میکند.
این تفسیر، بحث را از دامنه سکاییها فراتر برده و ارتباطاتی با دورههای باستانیتر برقرار میکند. تریستر نمونههای تصویری نزدیکتری را نه در زیورآلات قرن چهارم پیش از میلاد، بلکه در تزئینات و زیورآلاتی از رودس و ملوس در نیمه دوم سده هفتم پیش از میلاد یافته است. آثار این دوره نیز ترکیبی از زن و زنبور را نشان میدهند و بهطور قابل توجهی ۳۰۰ سال قدیمیتر از گردنبند اوغوز هستند.
علاوه بر این، پیکرههای باستانی به «ملیسا» که به معنای زنبور است، مرتبط شدهاند و شباهتی به پیکرههای مذهبی زنانه آرتمیزیوم افسوس دارند. در حالی که نمونههای محلی از بسفور و مناطق دیگر شباهت زمانی بیشتری با گردنبند اوغوز دارند، آنها به خاطر نداشتن بالها با آن متفاوتاند.
در بخشی دیگر از این پژوهش، آویز مرکزی گردنبند موضوع بحثهای جدیدی قرار گرفته است. این آویز که تنها ۰٫۹ سانتیمتر ارتفاع دارد، سر زنی با ویژگیهای خاص مانند بینی صاف و چشمان بادامی را نمایش میدهد. پوشش خاص این زن شباهت زیادی به کلاه فریژی دارد که در تصویرسازیهای آمازونها استفاده شده است. تریستر معتقد است این جزئیات، احتمال اینکه این زن یک آمازون باشد را تقویت میکند.
این آویز نه تنها در سنتهای هنری به شیوهای منحصر به فرد است، بلکه ترکیبی از یک آمازون را با زنانی دارای بدن زنبورمانند در اطرافش به تصویر میکشد. سؤالی که ذهن را مشغول میکند این است که چرا این ترکیب در طراحی گردنبند به وجود آمده است؟### ارتباط بصری میان آویز گردنبند اوغوز و سایر عناصر فرهنگی
محقق م. یو. تریستر در جدیدترین پژوهش خود بر شباهتهای بصری آویزهای گردنبند اوغوز تأکید کرده است. وی در اثرش با عنوان «Drevnosti Bospora» در جلد ۳۱، نکات جالبی را پیرامون پیوندهای فرهنگی و نمادین این آویزها ارائه میدهد.
### پیوند آرتِمیس با زنان آمازون و زنبورها
تریستر به بررسی ارتباط این آویزها با آرتِمیس در افسوس میپردازد. او معتقد است که آمازونها نهتنها با نیایشگاه آرتِمیس در افسوس پیوند دارند، بلکه زنبورها نیز در نمادهای مذهبی این منطقه نقش مهمی ایفا میکنند. تصاویر زنبور در آثار هنری این شهر با گستردگی قابل توجهی دیده میشود. از این رو، تریستر به این نتیجه میرسد که شاید نقشهای متفاوت گردنبند اوغوز در واقع به یک چارچوب مذهبی مشترک وابسته باشند.
### تأثیر گسترده آئین آرتِمیس
این موضوع بهویژه به این دلیل حائز اهمیت است که آیین مربوط به آرتِمیس در افسوس مختص به آسیا صغیر نبوده و شواهدی وجود دارد که نشان میدهد این آیین در سده چهارم قبل از میلاد به مناطق دیگری از جمله بسفور کیمری نیز راه یافته است.
### اشیاء تاریخی و ترکیب معنایی آنها
بهعنوان مثال، گوشوارهای از گورستان نِمفایون که آرتِمیس را در حال نشستن بر پشت یک مادهآهو نشان میدهد، ترکیبی از زن و زنبور را به نمایش میگذارد. این ترکیب بهنظر تریستر نشاندهنده تعامل نزدیک بین نماد زنبور و تصویر آرتِمیس در زیورآلات این منطقه است.
### بررسی جدید از گردنبند اوغوز
این پژوهش ادعا نمیکند که گردنبند اوغوز بهطور قطع نشاندهنده یک شیء آیینی مرتبط با آرتِمیس است، بلکه آن را بهعنوان توضیح محتملی برای حضور زنانی با نماد زنبور و آمازون در یک ترکیب خاص میداند.
### بررسی ساخت و تخصص هنری
تریستر همچنین مطرح میکند که این گردنبند احتمالاً در کارگاههای زیورآلات بسفور تولید شده است. یکی از نزدیکترین نمونهها گردنبند دیگری از گورپشته تدفینی کاراگودئواشخ است که شباهتهای ساختاری با گردنبند اوغوز دارد.
### جمعبندی
در نهایت، تریستر معتقد است که گردنبند اوغوز تنها به لحاظ مادی یا پیچیدگی ساخت متمایز نیست، بلکه تصاویر آن نیز به نوعی نمایانگر ارتباطاتی باستانی و فرهنگی برجسته بین آمازونها، زنبورها و آرتِمیس هستند. این پژوهش بهجای پرسش از ماهیت شیء، به درک بهتر پیامهای نهفته در آن میپردازد و به بررسی ارتباطات فرهنگی در دنیای قدیم اشاره دارد.**کشف گردنبند طلایی ۲۳۰۰ ساله در گورکان اوغوز**
به تازگی، یک گردنبند طلایی با آویزهایی متعلق به ۲۳۰۰ سال پیش در مقبرهای در گورکان اوغوز شناسایی شده است. این یافته، نگاهی نو به تاریخ زنان زنبورمانند و آمازونها ارائه میدهد.
م. یو. تریستر، در مقالهای که در نشریه علمی Drevnosti Bospora منتشر شده، به بررسی این گردنبند و ارتباط آن با فرهنگهای تاریخ گذشته پرداخته است. این مقاله در جلد ۳۱ این نشریه و در صفحات ۲۸۱ تا ۲۹۷ منتشر شده و DOI آن ۱۰.۲۵۶۸۱/IARAS.۲۰۲۶.۹۷۸-۵-۹۴۳۷۵-۵۰۱-۹.۲۸۱-۲۹۷ تعیین شده است.
علاوه بر گردنبند، نمونههای تطبیقی از آثار فلزی باستانی نیز مورد بررسی قرار گرفتهاند. این آثار شامل تصاویری از آمازونها در پلاکهایی از بابینا موگیلا، شانهمانند زرهی در موزه بوستون و کاسه نقرهای از گنجینه پاترنو در سیسیل است. این اطلاعات به درک بهتر از تاریخ و فرهنگ این زنان مرموز کمک میکند.
منبع: arkeonews.net
