بهگزارش رسانههای محلی، یک قطعه ۳۲۰۰ ساله از پیمان صلح کادش در هاتوشا، پایتخت باستانی هیتیها در ترکیه، کشف شده است. این لوح با خط میخی شامل مفادی از افرادی است که بین مصر و امپراتوری هیتی در حال فرار بودند و نکاتی درباره حفاظت از منزل آنها در برابر خرابی را یادآوری میکند.
این کشف بهطور رسمی در تاریخ ۲۱ سپتامبر (۳۰ شهریور) و به مناسبت روز جهانی صلح اعلام شد. بیش از سه هزار سال پیش، دو قدرت بزرگ آن زمان به توافقی رسیدند که هدف آن پایان دادن به رقابتهای تاریخی بود. باستانشناسانی که در مرکز ترکیه مشغول به تحقیق هستند، توانستهاند قطعهای دیگر از این توافقنامه را شناسایی کنند که به شواهد فیزیکی یکی از مهمترین اسناد دیپلماتیک تاریخ افزوده میشود.
این قطعه در بویوکقلعه، ارگ سلطنتی هاتوشا، در استان چوروم کشف شده است. بررسیهای علمی نشان میدهد که این قطعه از نسخهای به خط میخی و زبان اکدی از پیمان صلح کادش است که میان هاتوشیلی سوم، پادشاه هیتی، و رامسس دوم، فرعون مصر، امضا شده است.
مهمت نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، این کشف را در تاریخ ۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶ (۳۰ شهریور ۱۴۰۵) اعلام کرد. بخش مهمی از مفاد باقیمانده بر روی این لوح، به چگونگی رفتار با افرادی که از یکی از دو پادشاهی به سرزمین دیگری میگریختند، اشاره دارد.
این لوح در نزدیکی ساختمان E در بویوکقلعه، که به کاخ سلطنتی هیتیها مرتبط است، 발견 شد. تنها یک سمت این قطعه باقی مانده و محققان حدود یک سال وقت داشتهاند تا ارتباط آن را با این پیمان روشن کنند. وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه اعلام کرده است که سطرهای باقیمانده این لوح با مفادی از مواد ۱۲ تا ۲۰ پیمان کادش تطابق دارد که به افرادی که از مصر به هاتی میگریختند اشاره میکند.
بر اساس اطلاعات موجود، مفاد این پیمان شامل تعهداتی برای بازگرداندن افراد فراری و ممنوعیت هر گونه آسیب به آنها و خانوادههایشان بود. این توافقها بخشی از مذاکرات دیپلماتیک میان دو فرمانروا بودند و نمیتوان آنها را به حمایتهای موجود در قوانین مدرن پناهندگی نسبت داد. با این حال، این کشف نگاهی جدید به نحوه مدیریت رفت و آمد و برخورد با افراد در مرزهای دو کشور ارائه میدهد.
این پیمان بهدلیل دههها رقابت میان مصر و امپراتوری هیتی به وجود آمد و هدف آن تحقق صلح در مناطق تحت نفوذ دو کشور بود. در حدود سال ۱۲۷۴ پیش از میلاد، نبردی در نزدیکی کادش بین سپاهیان رامسس دوم و مواتالی دوم، پادشاه هیتی، در گرفت که هیچکدام از طرفین نتوانستند پیروزی قاطعی کسب کنند. پس از این نبرد، رقابت برای نفوذ در منطقه همچنان ادامه پیدا کرد.### توافق صلحی باستانی در هاتوشیلیسوم
در هاتوشیلیسوم، توافقنامهای صلحآمیز به امضا رسید که به دقت به سال ۱۲۵۹ پیش از میلاد مربوط میشود. این پیمان به برقراری روابط سازنده میان دو کشور، همکاری متقابل و تعهد به بازگرداندن فراریان اشاره داشت.
اسناد اصلی این توافقنامه بر روی لوحهای نقرهای نگاشته شده بودند که امروزه در دسترس نیستند. با این حال، نسخههایی از آن به شکلهای مختلف در دسترس قرار دارند، شامل کتیبههای هیروگیفی که بر دیوار معابد و لوحهای خط میخی اکدی در هاتوشا یافت شدهاند.
قطعاتی از این لوحها از سالهای ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۲ در کاوشهای باستانشناسی در مرکز هیتیها به دست آمدند. اکنون، برخی از این اسناد تاریخی در موزههای باستانشناسی استانبول، موزه تمدنهای آناتولی در آنکارا، موزه خاور نزدیک باستان در برلین و موزه دولتی ارمیتاژ سنپترزبورگ نگهداری میشوند.
### اعلام یافتههای جدید در روز جهانی صلح
تاریخ انتشار این خبر اهمیت دوچندانی به آن بخشیده است. مهمت نوری ارسوی، وزیر فرهنگ و گردشگری ترکیه، یافتههای جدید را در روز جهانی صلح، ۲۱ سپتامبر، معرفی کرد و به جزئیات پیمان در مورد حفاظت از خانههای مردم اشاره کرد.
او همچنین این توافق باستانی را به چالشهای معاصر مرتبط دانست و ابراز امیدواری کرد که روزی همه افراد، بهویژه فلسطینیان، بتوانند در امنیت و آرامش زندگی کنند.
هاتوشا، که در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است، پیشتر هزاران سند خط میخی را در خود جای داده که اطلاعات مهمی از زندگی سیاسی، مذهبی و روزمره امپراتوری هیتی ارائه میدهند. آرشیو این محوطه تاریخی، که شامل نسخههایی از پیمان کادش نیز میباشد، در سال ۲۰۰۱ به عنوان حافظه جهانی یونسکو ثبت شد.
جدیدترین قطعه شناسایی شده، به این مجموعه ارزشمند اسناد تاریخی افزوده میشود و پژوهشگران نگرانند که ادامه کاوشها در بویوکقلعه ممکن است به کشف دیگر بخشهای گمشده از این پیمان منجر گردد و به بازسازی نسخههای اکدی این توافق کمک کند.
