به نقل از ایبنا، انتشارات طه اخیراً کتابی تحت عنوان «سالنامههای مدارس و دانشگاههای ایران در دوران قاجار و پهلوی» تألیف سیدرضا باقریان موحد را منتشر کرده است.
این اثر از دو فصل تشکیل شده است. فصل اول به آموزش و پرورش میپردازد و در شش بخش، موضوعاتی از جمله مدارس، ادارات فرهنگ در شهرستانها و استانها، وزارتخانه، دانشسراها و سپاه دانش را بررسی میکند. فصل دوم نیز به وزارت علوم اختصاص یافته و شامل دو بخش درباره دانشگاهها و این وزارتخانه است. در پایان کتاب، نمایهای از مطالب نیز ارائه شده است.
باقریان بر این باور است که بدون مراجعه به این منابع اولیه، نگارش تاریخ آموزش و پرورش ایران غیرممکن است. او معتقد است که مقالات منتشر شده در این زمینه به دلیل کمبود اطلاعات و آمار، نیازمند بررسی دقیقتری هستند.
باقریان همچنین به اهمیت کتاب و کتابداری در مدارس اشاره کرده و میگوید که این موضوع یکی از مسائل کلیدی برای مدیران و مسئولان آموزشی بوده و در منابع مختلف نیز به آن پرداخته شده است. او به مستنداتی از تأسیس کتابخانهها و فعالیتهای مربوط به آنها اشاره میکند که در سالنامهها ثبت شده است.
او تأکید میکند که مدارس باید به تولید علم و اثرات آن بپردازند و دانشآموزان سهمی بزرگ در این زمینه دارند. نام بسیاری از شخصیتهای فرهنگی و علمی کشور در این نشریات آموزشی منتشر شده است.
این سالنامهها میتوانند به عنوان «دایرهالمعارف آموزش و پرورش ایران» یا «دانشنامه تعلیم و تربیت ایران» شناخته شوند و شامل اطلاعاتی از حوزههای مختلفی مانند تاریخ، جغرافیا و فرهنگ هستند. این اثر بخشی از تلاشهای معلمان و دانشآموزان است که با عشق و بدون انتظار پاداش، کار کرده و تلاشهای خود را در قالب این سالنامهها حفظ کردهاند.
هدف این تحقیق، معرفی تولیدات علمی بهدستآمده توسط معلمان و دانشآموزان به جای نشریات رسمی است.### اطلاعات منبعشناسی نشریات آموزشی ایران
در زمینه اطلاعات منبعشناسی نشریات، ساختار مستند شامل نام نویسنده یا نویسندگان، محل نشر و نشریه است. همچنین، نام چاپخانه در نیمی از سالنامهها روی جلد یا در صفحه عنوان و در بقیه موارد در لابهلای مطالب یا بخش تقدیر و تشکرها قابل دسترسی است. پس از ذکر ناشر یا چاپخانه، تعداد صفحات و قطع سالنامهها ثبت شده است. اطلاعات جانبی دیگری چون قیمت نشریه، شعار و حدیث روی جلد نیز در برخی منابع ذکر شده که بررسی آنها میتواند جالب باشد.
تعداد عکسها و تصاویر موجود در هر منبع بهدقت شمرده و جمعبندی شده است. اگر این تصاویر پس از اصلاح گرافیکی منتشر شوند، میتوانند تاریخ مصور علم و دانش ایران را در یک قرن اخیر به نمایش بگذارند. این آلبومها شامل معلمان، بناهای آموزشی و تاریخی، دانشآموزان، کتابخانهها، و مسابقات ورزشی خواهند بود.
#### گام اول تحقیق: اطلاعات منبعشناسی
پس از اطلاعات منبعشناسی اولیه، یک جمله توصیفی درباره محتوای کلی منبع ارائه شده است. این توصیف با علامت * مشخص میشود. در نیمی از موارد، عنوان منبع به اندازه کافی گویا است و نیازی به توضیح ندارد. با این حال، جملات توصیفی در سایر موارد به درک بهتر کمک میکنند.
پس از این توضیحات، گزیدهای از متن اصلی بدون تغییر در رسمالخط آمده است، که حاوی نکاتی آموزشی یا خبرهای جذاب است. این کار به درخواست دانشجویان انجام شده که خواهان دسترسی سریعتر به محتوای اثر بودند.
در ادامه، فهرست مطالب منبع با شماره صفحات ذکر شده است که به پژوهشگران کمک میکند تا بهسرعت با مضامین آشنا شوند و موضوعات مورد نظر را بیابند.
#### تیراژ نشریات آموزشی
درباره تیراژ نشریات، تنها در پنج سالنامه اطلاعات دقیقی موجود است: سالنامه فرهنگ آذربایجان شرقی با تیراژ 500 نسخه، سالنامه دبیرستان فردوسی تبریز با تیراژ 1000 جلد، و سالنامه مدرسه قریب با تیراژ 800 جلد. همچنین، نشریه دارالفنون و امیرکبیر با تیراژ 2000 جلد و سالنامه فرهنگ قزوین با 1500 جلد در این دستهبندی قرار دارند.
این اثر، با رویکرد الفبایی – تاریخی، منابع را بر اساس نام مدرسه، شهرستان، استان و دانشگاه مرتب کرده است. چنانچه منبع معرفیشده دارای چندین ثبت باشد، منابع بر اساس تاریخ چاپشان تنظیم میشوند.
کتاب «سالنامههای مدارس و دانشگاههای ایران در دوران قاجار و پهلوی» اثر سید رضا باقریان موحد در 919 صفحه از سوی انتشارات طه منتشر شده است.
