در تاریخ ۹ آذر ۱۳۳۴، رزا پارکس در مونتگمری، آلاباما، با سوار شدن به اتوبوس، به چالشی تاریخی دامن زد. او بهجای نشستن در بخشی که به آمریکاییهای آفریقاییتبار اختصاص داده شده بود، در قسمت جلو نشسته و با درخواست راننده برای تغییر جا مقاومت کرد. این نافرمانی او، به آغاز تحریم اتوبوسهای مونتگمری منجر شد که یکی از بزرگترین جنبشهای اجتماعی تاریخ را شکل داد.
این حادثه بهعنوان اقدامی نمادین در برابر تفکیک نژادی شناخته میشود، اما داستان واقعی پشت آن از آنچه معمولاً نقل میشود، پیچیدهتر است. رزا پارکس نه تنها بهعنوان زنی مقاوم شناخته میشود، بلکه پیش از این نیز فعال حقوق مدنی و عضو برجسته انجمن ملی پیشرفت رنگینپوستان (NAACP) بود. تصمیم او در آن روز، نه نتیجه خستگی، بلکه محصول سالها مبارزه و پایداری بود.
نکته قابل توجه این است که پارکس نخستین زن آفریقاییتبار آمریکایی نبود که بهدلیل نافرمانی از قانون جداسازی نژادی در اتوبوسها دستگیر شد. پیش از او، کلودت کالوین، یک نوجوان ۱۵ ساله، بهدلیل امتناع از واگذاری صندلی خود داخلی اتوبوس بازداشت شده بود. پارکس همچنین در جمعآوری کمکهای مالی برای دفاع از کالوین نقش مؤثری ایفا کرد. این حرکتهای اولیه و تلاشهای دیگر همچون پرونده براودر علیه گِیل، در نهایت منجر به تصمیم دیوان عالی ایالات متحده مبنی بر غیرقانونی بودن جداسازی نژادی در اتوبوسها شد.
پارکس بهعنوان یکی از اعضای فعال NAACP، در سال ۱۹۴۳ به این سازمان پیوست و در هنگام بازداشتش، دبیر شاخه محلی آن بود. او تابستان قبل از بازداشتش در کارگاهی درباره عدالت اجتماعی شرکت کرده و از آن زمان، فعالیتهای وی در این زمینه ادامه داشته است.
علاوه بر این، پارکس پیش از این نیز با راننده اتوبوسی که از او خواسته بود جایش را ترک کند، درگیر شده بود و این تجربه، نشاندهنده سابقه مبارزاتی وی بود. جالب اینکه پس از صدور حکم دیوان عالی مبنی بر پایان جداسازی نژادی، همان راننده اتوبوس، مسئول یکی از اتوبوسهای مطبوعاتی بود که پارکس سوار آن شد.
سرانجام، نافرمانی مدنی پارکس در آن روز کاملاً تصادفی بود. گرچه او از تلاشهای NAACP برای یافتن یک شاکی اصلی آگاه بود، اما هیچگونه قصدی برای بازداشت شدن در آن روز نداشت. او حتی در زندگینامهاش اشاره کرده که به دلیل مشغلههای ذهنی نتوانسته بود متوجه شود که راننده، همان شخصی است که قبلاً با او برخورد داشته است.**رزا پارکس: نماد مبارزه علیه تبعیض نژادی**
رزا پارکس، معروف به زن شجاعی که در تاریخ حقوق مدنی آمریکا شناخته شده است، در اتوبوس به تبعیض نژادی اعتراض کرد. او در بخش میانی اتوبوس نشسته بود و هنگامی که راننده از او درخواست کرد که صندلی خود را ترک کند، او این درخواست را نپذیرفت، در حالی که دیگر مسافران در آن ردیف جابهجا شدند.
پارکس در زندگینامهاش به طور مشخص اعلام کرد که عدم پذیرش جابهجایی به دلیل خستگی جسمی نبوده، بلکه از تسلیم شدن خسته شده بود. او در دلایل تصمیمش تأکید کرد که نسبت به شرایط نژادی موجود حساس بوده و آماده تغییرات اجتماعی بود.
چند هفته پس از بازداشت اولیه، پارکس به عنوان یکی از اعضای هیأتمدیره اجرایی گروه تحریمکننده اتوبوسهای مونتگمری دستگیر شد. در فوریه 1956، او و دیگران به اتهام نقض قوانین ایالتی بازداشت شدند. پس از این اعتراضات، پارکس شغل خود را از دست داد و ناچار شد مونتگمری را ترک کند. او و خانوادهاش بالاخره به دیترویت نقل مکان کردند، جایی که پارکس به عنوان دستیار اداری نماینده کنگره فعالیت کرد.
پارکس پس از درگذشتش در سال 2005، آخرین وداع با او با انتقال پیکرش به تالار گنبددار کنگره ایالات متحده انجام شد. در این مراسم، هزاران نفر برای ادای احترام آمدند. به مناسبت پنجاهمین سالگرد بازداشت او، در تاریخ اول دسامبر 2005، صندلیهای اتوبوسها به نشانه یادبود او در چندین شهر آمریکایی خالی گذاشته شد.
از آن زمان، یاد پارکس و تأثیر او بر حقوق بشر و عدالت اجتماعی همچنان زنده است.
