به گزارش خبرنگار هفت صبح، تاریخنگاری قاجاریها در کاخهای سلطنتی بسیار محدود است. هنوز هم در گوشه و کنار شهر، از خانهها و بناهای مختلف گرفته تا گورستانها، شواهدی از تاریخ غنی این شهر و افرادی که در آن زندگی کردهاند، به چشم میخورد. این افراد، با هویتها و باورهای مختلف، به تهران آمده و بخشی از تاریخسازی این پایتخت شدند. ارامنه، به ویژه با جمعیت زیادی که داشتند، از جمله همزیستهای اصلی تهران بودند.
در گورستان ارامنه، سنگ قبرها به صورت ایستاده در کنار دیوارها قرار دارد و برای ورود به این بخش از گورستان، باید از میان قبرها عبور کرد. این گورستان، به دلیل توسعه تهران در زمان ناصرالدینشاه و افزایش امنیت اجتماعی، شکل گرفت و ارامنه به تدریج به جمعیت شهر پیوستند. در این راستا گورستانی ویژه برای ارامنه و دیگر خارجیان در سال ۱۲۳۳ هجری شمسی در زمینهای کشاورزی روستای قدیمی دولاب در شرق تهران بنا شد.
داستان تأسیس این گورستان به خاکسپاری دکتر لویی آندره ارنست کلوکه، پزشک دربار قاجار برمیگردد که نخستین فرد در این گورستان دفن شد و با این اقدام، راه برای دفن درگذشتگان کاتولیک در تهران هموار شد. در روایت دیگری، اعتمادالسلطنه در کتاب «مرآتالبدان» اشاره کرده که در سال ۱۱۳۷ قمری، ارامنه سنگتراش به دستور کریمخان زند به تهران منتقل و در محله دولاب ساکن شدند که این اقدام سرآغاز احداث گورستان دولاب بود.
در حال حاضر، این گورستان با مساحتی بیش از ۷۵ هزار متر مربع به شش بخش تقسیم شده و به اقلیتهای مختلف از جمله ارامنه، روسهای ارتدوکس و لهستانیها اختصاص یافته است. بخش قابل توجهی از دفنشدگان لهستانی، به آوارگان جنگ جهانی دوم بازمیگردد. براساس اسناد تاریخی، در بهمن ۱۳۲۰ و در زمان اشغال ایران، ارتش لهستان از طریق ایران عبور میکرد.
پناهندگان لهستانی از دو مسیر، یکی از بندر کراسنودسک و دیگری از عشقآباد به مشهد، وارد ایران میشدند. این افراد، به دلیل شرایط سخت و بیماریهایی که در اردوگاهها تجربه کرده بودند، به آرامی به ایران رسیدند. نخستین گروه از لهستانیها اوایل سال ۱۳۲۱ از طریق بندر انزلی وارد شدند و آمارهای مختلفی درباره تعداد کل پناهندگان لهستانی که به ایران آمدند، وجود دارد. برآوردها نشان میدهد که نزدیک به ۱۱۶ هزار نفر به ایران مهاجرت کردند.در گذر تاریخ، بسیاری از لهستانیها به پایتخت ایران مهاجرت کرده و در آنجا سکنی گزیدهاند. متوفیهای این افراد نیز در گورستان دولاب به خاک سپرده شدهاند.
**قبرستان دولاب؛ نشانهای از ملیتهای مختلف**
این گورستان با چشماندازی به باغی زیبا قرار دارد و بیشتر قبرهای آن قدمت بالایی دارند. هویت متوفیان در این محل با استفاده از پرچمهای ملی مشخص شده است. سنگقبرها با نماد صلیب، نماینده کشورهای مختلفی از جمله روسیه، لهستان، فرانسه، ایتالیا و مسیحیان ایرانی هستند.
قبرها با نقوش مذهبی، تصاویری تاریخی و همچنین سایههای درختان باستانی تزیین شدهاند. در کنار آرامگاه لهستانیها، یادبودهایی از سربازان روس، کنتهای فرانسوی، شاهزادگان گرجی، پزشکان دربار قاجار و پهلوی، و گورستان جمعی لهستانیهایی که در جنگ جهانی دوم جان باختند، دیده میشود.
در ورودی این بخش، آرامگاهی با معماری گرجی به شکل کلیسا برای مینادورا خوشتاریا، همسر تاجر معروف گرجی، واقع شده است. بخشی از گورستان نیز به ۲۶ مهندس ایتالیایی اختصاص دارد که بین سالهای ۱۹۳۶ تا ۱۹۴۳ در ایران مشغول به کار بودند و جان خود را در این سرزمین از دست دادند.
این قبرها در زیرزمین و در لای دیوارها قرار دارند و برای ورود به آن باید از میان سنگقبرهایی که به صورت ایستاده نصب هستند عبور کرد. بین مسیحیان ایرانی نیز نام افرادی مشهور مانند اوانس اوگانیانس، شاهین سرکیسیان، و ولادیسلاو هورودکی به چشم میخورد.
از دیگر نامهای مطرح این گورستان میتوان به گورستان لهستانیها، قبرستان اکبرآباد و قبرستان آشوریها اشاره کرد. آخرین تدفین در این مجموعه در سال ۱۳۷۵ انجام شد و پس از آن تدفین جدید ممنوع شد.
امروز این گورستان تحت مدیریت سفارتخانههای مربوطه و شورای خلیفهگری ارامنه قرار دارد. برای بازدید از آن، دریافت مجوز از اداره امور اقلیتهای وزارت ارشاد الزامی است. قبرستان دولاب در سال ۱۳۷۹ به عنوان اثر ملی ایران به ثبت رسید.
