در اوایل تأسیس کابینه مرحوم سپهدار، گزارشی از لندن منتشر شد که در آن وزیر امور خارجه انگلیس اعلام کرده بود که نیروهای بریتانیایی در بهار از ایران خارج خواهند شد. این خبر باعث ایجاد نگرانی در دربار شد و مقامات ایرانی به انگلیسیها پیشنهادی ارائه کردند مبنی بر اینکه با توجه به خروج قشون از کشور و ضعف نظامی ایران، کشور در برابر خطرات احتمالی و سقوط پایتخت آسیبپذیر خواهد بود. در نتیجه، دولت به این نتیجه رسید که تنها گزینه موجود، تخلیه پایتخت است.
به گزارش خبرگزاری خبردونی، در اواخر بهمن ۱۳۳۳ و سیوپنج سال پس از کودتای سوم اسفند ۱۲۹۹، مجید دوامی، سردبیر روزنامه «اطلاعات هفتگی»، به دیدار سید ضیاءالدین طباطبایی رفت. سید ضیاء، که زمانی در کانون تحولات سیاسی ایران قرار داشت، در آن زمان به کشاورزی در سعادتآباد تهران مشغول بود. این ملاقات به گفتوگویی تاریخی انجامید که در ۲۹ بهمن ۱۳۳۳ منتشر شد و برای نخستین بار، سید ضیاء به بیان دلایل وقوع کودتا پرداخت.
این گزارش با توصیف روز سردی در سعادتآباد آغاز میشود، جایی که سید ضیاء با ظاهری ساده در کنار کارگرانش مشغول کار بود. او در یک دهه اخیر چنین زندگی را اختیار کرده و بهندرت به تهران سفر میکرد. این گفتوگو در مکانی سنگی و سبز رنگ بر روی تپهای برگزار شد. سید ضیاء با رویی گشاده به خبرنگار خوشامد گفت و به بیان نکاتی محتاطانه پرداخت.
او گفت که تاکنون از بیان تمامی اسرار کودتا خودداری کرده و کتابی با عنوان «کتاب سیاه» نوشته که انتشار آن را به پس از مرگش موکول کرده است. اما از آنجا که به مؤسسه اطلاعات اعتماد دارد، حاضر شد به صورت مختصر درباره علل وقوع کودتا صحبت کند.
سید ضیاء به نقش آشفتگیهای عمیق کشور در وقوع کودتا اشاره کرد و گفت: گروهی از افراد با احساس «فداکاری برای نجات مملکت» دست به این اقدام زدند. بهعقیده او، کودتای سوم حوت نتیجه همین بنبست تاریخی بود، اما جامعه آن زمان هنوز آمادگی شنیدن تمام حقایق تلخ این رویداد را نداشت.
متن کامل این گفتوگو در دسترس عموم قرار دارد.
