به گزارش خبرگزاری **خبرآنلاین** و به نقل از مرکز اسناد انقلاب اسلامی، پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، فضای سیاسی به شدت متشنج شد و رقابتهای گروهها و افراد برای دستیابی به قدرت شدت گرفت. این تنشها میتوانست به دشمنیهای عمیقتری منجر شود و وحدتی که انقلاب میان مردم و گروهها برقرار کرده بود، تهدید کند. در این شرایط، امام خمینی (ره) بر این نکته تأکید داشت که حفظ وحدت و آرام کردن اختلافات از اهمیت بیشتری برخوردار است و مسئولین باید در مسیر اسلام و عدالت گام بردارند. بر این اساس، مبارزین و روحانیون به تشخیص این نیاز، از بنیصدر در نخستین انتخابات ریاست جمهوری حمایت کردند.
تحلیل دلایل این اقدام و زمینههای آن، موضوعاتی هستند که در تاریخ انقلاب کمتر به آنها پرداخته شده است. کتاب «خاطرات و مبارزات شهید محلاتی» که توسط مرکز اسناد انقلاب اسلامی منتشر شده، میتواند در این راستا کمک کند. این کتاب شامل ۱۰۶ برگ سند از ساواک، مصاحبههایی با خانواده شهید محلاتی و گفتوگوهایی با سیدحمید روحانی است و تصویر نسبتا کاملی از زندگی، رویکرد و دیدگاههای شهید محلاتی ارایه میدهد.
**زندگی و مبارزات شهید محلاتی**
فضلالله محلاتی در سال ۱۳۰۹ در شهر محلات متولد شد. پدرش کاسب و کشاورز بود و به دلیل نداشتن سواد، از فضلالله خواسته بود که در کارهای نوشتاری به او کمک کند. اما سرنوشت فضلالله به گونهای دیگر رقم خورد. در تابستانی، او به طلابی که از قم به محلات آمده بودند، علاقهمند شد و تصمیم گرفت طلبه شود. با وجود مخالفت پدر، او در تلاش بود تا رضایت او را جلب کند. محلاتی درباره این موضوع میگوید: «علاقهای به طلبگی در من شکل گرفت و برای جلب رضایت پدر دعا میکردم که او راضی شود».
در نهایت، فضلالله تحصیلات حوزوی خود را در محلات آغاز کرد و در سال ۱۳۲۴ به قم رفت. کمتر از دو سال بعد، با آیتالله محمدتقی خوانساری آشنا شد و این آشنایی او را به محفل فدائیان اسلام و آیتالله سید ابوالقاسم کاشانی نزدیکتر کرد. محلاتی در فعالیتهای سیاسی و اجتماعی به ویژه در اعتراضات ۳۰ تیر ۱۳۳۱ و انتخابات مجلس هفدهم به نمایندگی از آیتالله کاشانی نقش ایفا کرد و به مناطق مختلف آذربایجان سفر کرد.
در تمام این مدت، در کنار فعالیتهای سیاسی، شهید محلاتی تحصیلات حوزویاش را نیز با جدیت ادامه داد و تحت نظر اساتید بزرگ، مسیر خود را در جهاد علمی و سیاسی پیمود.فضلالله محلاتی یکی از شخصیتهای بارز روحانی در تاریخ معاصر ایران است که در کنار استادانی چون مرتضی مطهری و آیتالله بروجردی به تحصیل پرداخت. اما نقطه عطف کارنامه علمی و سیاسی او، شاگردی و نزدیکی به امام خمینی بود. محلاتی به مدت یک دهه درسهای فقه و اصول امام را میآموخت و به عنوان یکی از شاگردان نزدیک وی شناخته میشد.
در دهههای ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰، محلاتی فعالیتهای مختلفی را در زمینه مبارزه، زندان و سازماندهی کلید زد. یک گزارش ساواک درباره دیدار او با سیدمصطفی خمینی نشان میدهد که محلاتی به عنوان وعاظی سرسخت، از تهدیدات و ترفندها سر فرود نیاورده است. این ارزیابی از سوی دستگاه امنیتی رژیم به خوبی بیانگر تسلیمناپذیری او بود. یکی از ویژگیهای دیگر محلاتی، توانایی او در نهادسازی بود. علاوه بر مسئولیت در چاپ و پخش اعلامیهها، او به دعوت وعاظ به مبارزه علیه رژیم پهلوی میپرداخت. این فعالیتها زیر نظر امام خمینی انجام میشد و پایهگذار جامعه روحانیت مبارز بود که به یکی از نهادهای کلیدی سیاسی در آستانه و پس از انقلاب تبدیل شد.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، محلاتی در سمت نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به فعالیت پرداخت. امام خمینی در خرداد ۱۳۵۹ او را به این سمت منصوب کرد و از او خواست تا با همکاری دیگر نمایندگان امام، سازمانی برای بررسی امور نیروهای مسلح تشکیل دهد. محلاتی این وظیفه را تا هنگام شهادتش ادامه داد.
سرانجام، در اول اسفند ۱۳۶۴، محلاتی در پی حمله هوایی عراقیها به شهادت رسید. امام خمینی او را به عنوان یکی از چهرههای درخشان انقلاب توصیف کرد که عمر خود را صرف حمایت از آرمانهای انقلاب کرده بود.
در رابطه با حمایت محلاتی و دیگر روحانیون از ابوالحسن بنیصدر در اولین انتخابات ریاستجمهوری، باید به فضای سیاسی آن دوران اشاره کرد. در این زمان، انقلاب اسلامی تازه به پیروزی رسیده و جریانات مختلف سیاسی با ایدههای گوناگون در صحنه فعال بودند. محلاتی در توضح این انتخاب گفت که گزینه اول آنان شهید بهشتی بود، اما نظرات امام درباره حضور روحانیون در مقام ریاستجمهوری، آنان را به سوی بنیصدر سوق داد. این تصمیم تحت تأثیر تصویر مثبت بنیصدر در افکار عمومی، بهویژه به عنوان یکی از اعضای شورای انقلاب و فردی که در برابر مارکسیستها موضعگیری کرده بود، قرار گرفت. محلاتی او را فردی با نفاق توصیف کرد که توانسته بود چهرهای قابل قبول در جامعه بسازد.**حمایت شهید محلاتی از بنیصدر و دلایل آن از دیدگاه تاریخی**
تحصیلات و جایگاه سیاسی ابوالحسن بنیصدر در زمان انقلاب اسلامی، او را به شخصیتی محبوب مبدل کرده بود. به عقیده محلاتی، بنیصدر هم یار امام خمینی بود و هم با گروههای مخالف مانند کمونیستها و منافقین مخالفت داشت. محلاتی تأکید کرد که اکثریت روحانیون نیز از بنیصدر حمایت میکردند. این حمایت، نشانهای از اقبال عمومی نسبت به بنیصدر بود که در آن زمان، از طریق سخنرانیها و مصاحبهها به جلب توجه مردم پرداخته بود.
محلاتی در این خصوص گفت: «مردم به او علاقه داشتند و روحانیت نیز اغلب با او همراه بودند.» اما این حمایت بیقید و شرط نبود. محلاتی اذعان داشت که از بنیصدر تعهدات شرعی گرفته بودند و هشدار داده بودند که اگر او دچار انحراف شود، نخستین کسانی خواهند بود که در مقابلش خواهند ایستاد.
یکی از دلایل اصلی حمایت محلاتی از بنیصدر، نظر امام خمینی بود. محلاتی در خاطراتش به این نکته اشاره کرده است که وقتی امام به شهید بهشتی رأی نداد، آنها به بنیصدر رأی دادند. این انتخاب نه بر اساس علاقه شخصی بلکه در پی عدم تأیید امام از کاندیداهای دیگر صورت گرفت.
علاوه بر این، تصویری که بنیصدر در افکار عمومی و در نزد رهبری انقلاب از خود ساخته بود، موجب حمایت بیشتر از او شد. به اعتقاد محلاتی، تأیید امام خمینی از بنیصدر برای روحانیون نشانهای از صلاحیت و شایستگی وی محسوب میشد. محلاتی با بیان اینکه بنیصدر عضو شورای انقلاب و مورد حمایت امام بود، نشان داد که این تأییدات، روحانیون را به حمایت از او ترغیب میکرد.
یکی از مهمترین دلایل حمایت محلاتی، مأموریتی بود که امام به او واگذار کرده بود. عسگر اولادی، نزدیکان محلاتی، تأکید کرد که او از جانب امام مأمور بود تا بنیصدر را در حیات سیاسیاش حمایت کند و به همین دلیل نقش بسزایی در این زمینه داشت.
محلاتی در جلسهای با امام خمینی نسبت به اطرافیان بنیصدر هشدار داد و گفت که برخی از دوستان او نه تنها به انقلاب کمک نمیکنند بلکه ممکن است برای آن زیانآور باشند. این هشدار نشان میدهد که حمایت محلاتی همواره همراه با نگرانی نسبت به انحرافات احتمالی بنیصدر و ضرورت کنترل او بود.در حالی که شهید فضلالله محلاتی از بنیصدر حمایت میکرد، همچنان نسبت به انحرافات ممکن و خطراتی که از سوی اطرافیان او به وجود میآمد، هوشیار بود. محلاتی این نگرانیها را به اطلاع امام خمینی (ره) رسانده و اعلام کرده بود که در رفتار خود در قبال بنیصدر بر اساس دستورات امام عمل خواهند کرد. این نکته نشان میدهد که محلاتی به عنوان یک روحانی وظیفه خود میدانسته تا نگرانیهایش را با رهبر انقلاب در میان بگذارد و با وجود این دغدغهها، از دستورات امام پیروی میکرد.
حمایت محلاتی از بنیصدر در دوران انتخابات، ناشی از الزامات شرعی و وفاداری به فرمان امام بود. او که در شب آخر پیش از انتخابات به بنیصدر هشدار داده بود، در نهایت به وعدهاش پایبند ماند و در زمان انحراف بنیصدر، در صف اول مقابله با وی قرار گرفت. محلاتی به چهره دوگانه بنیصدر و توانایی او در پنهان کردن حقیقت اشاره کرده و میگوید که نفاق او به حدی بود که تشخیص واقعیات دربارهاش دشوار شده بود. این دورویی در نهایت به شکاف در اصول انقلاب منجر شد.
تحلیل زندگی و فعالیتهای شهید محلاتی نشان میدهد که او همیشه در زمانهای حساس تاریخ معاصر ایران حضوری تأثیرگذار داشته است، از همکاری اولیه با فدائیان اسلام در دهه ۱۳۲۰ گرفته تا مسئولیت نمایندگی ولی فقیه در سپاه پاسداران در دهه ۱۳۶۰. حمایت او از بنیصدر نیز در همین راستا بوده که بر پایه وظیفه و ارادت به رهبری انقلاب شکل گرفته است.
امام خمینی (ره) در آخرین نامهاش خطاب به محلاتی، او را شخصیتی مجاهد و امتحانداده معرفی کردهاند، که تأکیدی بر وفاداری وی در مقاطع حساس است، از جمله در ماجرای بنیصدر.
