به گزارش خبرگزاری ایبنا، کتاب «فاجعه چرنوبیل» بهعنوان یک تاریخچه جامع از این حادثه تالیف گروه نویسندگان “یک ساعت تاریخ” و ترجمه نیلی انصار توسط نشر سفیر منتشر شد.
حادثه فاجعهبار چرنوبیل در تاریخ ۲۶ آوریل ۱۹۸۶ (۶ اردیبهشت ۱۳۶۵) در شهر پریپیات اوکراین، که در آن زمان بخشی از اتحاد جماهیر شوروی به شمار میرفت، رخ داد. دلایل این فاجعه در ابتدا به اشتباه در حین آزمایش عملیات اضطراری نسبت داده شد، اما شواهد نشان میدهد که مشکلات بنیادی و داخلی مسئولیت اصلی را بر عهده داشتند.
سالها پس از وقوع این رویداد، مشخص شد که دولت اوکراین و سیستم نظارتی شوروی فاقد منابع لازم برای کنترل و مدیریت بحران بودند. این فاجعه روندی پیچیده و نگرانکننده به خود گرفت و بیکفایتی در مدیریت ابعاد آن را تشدید کرد. مقامات مجبور شدند شهر پریپیات را در مدت کوتاهی تخلیه نمایند و برای جلوگیری از آسیبهای بیشتر، زمین و حیات وحش اطراف نیروگاه را از بین ببرند.
فاجعه چرنوبیل تبعات سیاسی عمیقی به همراه داشت. این رویداد در دورهای از جنگ سرد بین ایالات متحده و قدرتهای کمونیستی واقع شد و موجب سرافکندگی شوروی در سطح جهانی گردید. تحقیقات جدید نشان داد که این فاجعه ابعاد وخیمتری داشته و نگرانیها از کنترل سلاحهای هستهای شوروی را تشدید کرد.
بررسیهای اولیه نشان داد که فقدان سلسلهمراتب ایمنی مناسب در نیروگاه نقش بسزایی در وقوع فاجعه داشت. اشتباهات مقامات در آن روز، به آتشسوزی و بحران منجر شد و تحقیقات بعدی نشان داد که طراحی نامناسب رآکتور به بروز این فاجعه کمک کرد.
پس از این حادثه، نگرانیها در خصوص ایمنی دیگر نیروگاههای هستهای در سطح جهانی افزایش یافت. شاهدان لحظات فرار مردم پریپیات که مجبور به ترک خانههایشان شدند، احساس ترس و نگرانی را در بین مردم دیگر کشورها ایجاد کرد. سازمانهای مردمی در ایالات متحده و دیگر کشورها بهمنظور وضع قوانین سختگیرانهتر و یا تعطیلی کامل نیروگاههای هستهای اقدام کردند.
دولتها همچنین تلاش کردند تا تحقیقات بیشتری در زمینه ایمنی نیروگاههای هستهای انجام دهند. امیدها برای جایگزینی انرژی هستهای با سوختهای فسیلی پس از حادثه چرنوبیل به شدت کاهش یافت. با وجود تصورات غلط و داستانهای افسانهای پیرامون این واقعه، هدف کتاب جدید، ارائه واقعیتهای تاریخی پیرامون چرنوبیل و بررسی کامل نیروگاه هستهای آن است.کتاب «فاجعه چرنوبیل» به بررسی جنبههای مختلف این حادثه تاریخی در نه فصل میپردازد، که شامل پیشزمینه فاجعه، وضعیت نیروگاه هستهای، وقایع ۲۵ و ۲۶ آوریل و عملیات نجات غافلگیرکننده، عواقب جهانی، تحقیقات و یادبودهای مرتبط است.
فصل ششم کتاب با نقل قولی از میخائیل گورباچف آغاز میشود؛ وی تأکید میکند که این فاجعه تأثیرات عمیق و وحشتناکی برای مردم شوروی و جامعه جهانی به همراه داشت و برای اولین بار بشر با واقعیات ناگوار انرژی هستهای مواجه میشود.
مقامات اوکراین و شوروی در تلاش بودند تا تبعات فاجعه را کاهش دهند. در این بین، اطلاعاتی که به مرور زمان منتشر شد نشان داد که شرایط از آنچه دولت شوروی ادعا میکرد، بسیار وخیمتر است. دانشمندان در فواصل دور نیز متوجه سطح خطرناک تشعشعات شدند و این امر منجر به افزایش نگرانیها در سطح جهانی شد.
علاوه بر این، مردم در کشورهای توسعهیافته به ویژه در ایالات متحده به شرایط شک کردند و اعتقاد داشتند که اطلاعات حقیقی به آنها ارائه نشده است. رسانهها در این راستا نقش مهمی ایفا کرده و به شکلگیری این نگرانی و بیاعتمادی دامن زدند.
در عین حال، ایالات متحده نیز خود درگیر چالشهای هستهای بود. در مارس ۱۹۷۹، حادثهای مشابه در تری مایل آیلند موجب افزایش بدبینی عمومی نسبت به انرژی هستهای شده بود. پس از فاجعه چرنوبیل، این بدبینی به شدت افزایش یافت و باعث توقف یا لغو پروژههای هستهای در بسیاری از کشورها شد.
در پی این رویداد، قوانین جدیدی برای ایمنی نیروگاههای هستهای در سطح جهانی تصویب شد و این مورد موجب بالا رفتن هزینههای اداره این نیروگاهها گردید. از سوی دیگر، این فاجعه به شدت موجب تردید در توانایی شوروی در مدیریت تأسیسات هستهای شد.
تحقیقات نشان داد که خطای انسانی عامل اصلی این حادثه بود و طراحان رآکتور نیز مسئولیتها را متوجه طراحیهای خود میکردند. همچنین، ترس عمومی از استفاده مجدد شوروی از نیروگاههای هستهای با طراحی مشابه شدت گرفت و مردم در مناطق مختلف به دنبال اطلاعاتی درباره تأثیرات آلودگی بودند. تخلیه مناطق نزدیک به محل فاجعه در اوکراین اقدامی سریع بود، اما نگرانیها هنوز به طور کامل برطرف نشده بود. جامعه جهانی حقیقتاً حق داشت که در مورد ابعاد فاجعه چرنوبیل نگران باشد.مقامات نگران گسترش آلودگی هستهای شدهاند، به ویژه با توجه به اینکه ذرات رادیواکتیو برای عبور از مرزها نیازی به مجوز ندارند. شواهدی دال بر وجود آلودگی رادیواکتیو در مناطق مختلف به دست آمده که بیشتر این آلودگیها از طریق باد و پدیدههای جوی دیگر منتشر شده است و این وضعیت ممکن است هفتهها و حتی ماهها بعد از بروز حادثه ادامه یابد.
کتاب «فاجعه چرنوبیل» در پایان به این نکته اشاره میکند که این حادثه از چندین جنبه حائز اهمیت است. نخست اینکه تصور عمومی از انرژی هستهای را به شدت تغییر داد و اعتماد مردم به آن را کاهش داد. همچنین، اعتبار علمی و فنی اتحاد شوروی را به چالش کشید. چرنوبیل یکی از دو حادثهای است که در سطح بینالمللی به عنوان حادثه هستهای درجه هفت (حداکثر شدت) شناخته میشود و به نظر میرسد مردم به این زودیها قادر به فراموش کردن این فاجعه و پیامدهای آن نخواهند بود.
