به گزارش خبرآنلاین، سایت خبری-تحلیلی «العربی الجدید» در گزارشی از تحلیلگر مسائل خاورمیانه، جورجو کافیهرو، به بررسی تبعات جنگ مشترک ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران پرداخت. این نبرد که بیش از هفت ماه از آغاز آن میگذرد، پایتختهای عربی حاشیه خلیج فارس را وادار به بازنگری در واقعیتهای ژئوپلیتیک کرده است.
بنا به گزارش ایرنا، با شروع این جنگ در ۱۰ اسفند سال گذشته، ارزیابیهای تاریخی کشورهای عربی درباره تعهدات امنیتی ایالات متحده به شدت مورد تردید قرار گرفته است. ایران به سرعت اقدام به هدف قرار دادن تاسیسات نظامی ائتلاف منتقدان خود با استفاده از پهپادها و موشکها کرد.
ناظران میگویند که پایان این بحران نمیتواند به معنای صلح فوری میان پادشاهیهای خلیج فارس و ایران باشد، بلکه به نظر میرسد که در حال شکلگیری دورهای پیچیده از گذار هستیم. در این دوران، کشورهای شورای همکاری خلیج فارس تلاش میکنند که وابستگی خود به پنتاگون را کاهش داده و توانمندیهای نظامی داخلی خود را تقویت کنند و روابط دیپلماتیک خود با ایران را فعالسازی کنند.
### تغییر نگرش در پایتختهای عربی
به تازگی، مواضع مقامات عربی نشان میدهد که آنها به این حقیقت پی بردهاند که ایران همواره همسایهای دائمی خواهد بود و نمیتوانند آن را از معادلات امنیتی خود حذف کنند. در همین راستا، شیخ تمیم بن حمد آل ثانی، امیر قطر، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل از ضرورت ایجاد یک «سامانه امنیت دستهجمعی» سخن گفت و بر اهمیت دیپلماسی به عنوان تنها راه حل بحران تأکید کرد.
همچنین، انور قرقاش، مشاور دیپلماتیک رئیس امارات، به نیاز گفتوگوی مستقیم با ایران برای دستیابی به یک ذهنیت جدید در مورد امنیت منطقه تاکید کرد. مهران کامروا، استاد علوم سیاسی دانشگاه جورجتاون در قطر، نیز بیان کرد که تلاشهای غرب برای به حاشیه راندن ایران ناکام مانده و باید تهران در سازوکار امنیتی منطقه گنجانده شود.
غنچه تهمینی، یک پژوهشگر مسائل خاورمیانه، معتقد است که این تغییر رویکردها به معنای بازنگری سریع روابط نیست، بلکه نشاندهنده ناتوانی در نادیده گرفتن قدرت و منافع ایران است.
### نیاز به تنوع در تسلیحات
از درسهای اصلی این جنگ برای کشورهای عربی میتوان به نیاز به تقویت توانمندیهای دفاعی مستقل اشاره کرد. این کشورها دریافتند که اتصال امنیت خود به تغییرات سیاسی در واشنگتن، ریسک قابل توجهی را به دنبال دارد.
به همین خاطر، آنها در حال حرکت به سوی تأمین سلاح از کشورهایی چون چین، روسیه و فرانسه هستند تا وابستگی خود به ایالات متحده را کاهش دهند. این تغییرات در حالی در حال وقوع است که پس از حملات آرامکو در سال ۲۰۱۹ شروع شده، اما نبرد اخیر و افزایش ناامنیها، این روند را تسریع کرده است.**تسریع در تغییرات امنیتی در خلیج فارس**
پژوهشگر ارشد اندیشکده چتمهاوس لندن، نیل کوئیلیام، در ارزیابی اخیر خود به این نکته اشاره کرده که کشورهای خلیج فارس به این نتیجه رسیدهاند که باید امنیت منطقه توسط خود کشورهای بومی تأمین شود.
وی خاطرنشان کرد که در سایه جنگهای اخیر، رهبران عرب متوجه شدهاند که اولویتهای واشنگتن لزوماً با منافع آنان همخوانی ندارد و ایالات متحده میتواند آغازگر یا تشدیدکننده درگیریهایی باشد که عوارض آن تنها بر دوش کشورهای منطقه باقی خواهد ماند.
### تهدیدهای امنیتی و توسعه اقتصادی
جنگهای کنونی به کشورهای نفتخیز خلیج فارس یادآوری کرده که امنیت ملی و توسعه اقتصادی بهطور جداییناپذیری با یکدیگر مرتبطاند. اختلال در صادرات نفت و مسیرهای تجاری به برنامههای بلندپروازانهای نظیر «چشمانداز ۲۰۳۰ عربستان» آسیب میزند. شرایط کنونی در تنگه هرمز، نشانگر این واقعیت است که جغرافیا میتواند به یک ابزار استراتژیک کلیدی بدل شود.
با وجود منابع مالی و تسلیحاتی پیشرفته، کشورهای شورای همکاری قادر به تغییر وضعیت این آبراه استراتژیک نیستند. تنگه هرمز بهعنوان محور تجارت جهانی انرژی، همیشه چالشهایی را برای ناوگان دریایی ایران به دنبال داشته، اما در شرایط فعلی، تهران توانسته است از این موقعیت بهعنوان ابزاری برای نفوذ خود استفاده کند. بنابراین، تأمین امنیت زیرساختهای انرژی بدون توافق با ایران دشوار به نظر میرسد.
### چالشهای روابط دیپلماتیک تا پایان ریاستجمهوری ترامپ
پیامدهای بحران کنونی نشان میدهد که ایجاد نظم جدید امنیتی نیازمند رفع موانع جدی است. نادر هاشمی، مدیر مرکز تفاهم مسلمانان و مسیحیان در دانشگاه جورجتاون، تأکید کرد که کشورهای خلیج فارس در یک تعارض بین تمایل به تنشزدایی و وابستگی به آمریکا قرار دارند.
واشنگتن بهطور مداوم فشار میآورد تا این کشورها به سیاستهای موجود ادامه دهند. هاشمی خاطرنشان کرد که تا زمان بقای دونالد ترامپ در مقام ریاستجمهوری، تغییر بنیادی در این روابط ممکن نیست.
بهعلاوه، شاید رئیسجمهور آینده آمریکا فضای بیشتری برای کشورهای منطقه فراهم آورد تا بتوانند ضمن حفظ روابط با ایالات متحده، به سمت ایجاد توازنی در روابط خود با ایران حرکت کنند. با توجه به شرایط کنونی، به نظر میرسد که تصورات چند دههای شورای همکاری خلیج فارس در مورد امنیت ملی دچار تجدیدنظر اساسی شده و منطقه وارد دورهای از تغییرات تاریخی شده است که به سادگی نمیتوان به وضعیت پیش از جنگ بازگشت.
