**وضعیت نامطلوب اینترنت در ایران: کاربران با چالشهای جدی روبهرو هستند**
به گزارش خبرآنلاین و به نقل از روزنامه دنیای اقتصاد، اینترنت در ایران به جای قطع کامل، به حالتی نامطمئن و پرهزینه دچار شده است. در حال حاضر، کاربران با وجود فعال بودن بستههای اینترنتی، قادر به استفاده مؤثر از آن نیستند. این وضعیت، به طور خاص از نیمه دیماه آغاز شده و تبدیل به امری عادی در زندگی روزمره میلیونها نفر شده است؛ حالا سوال اصلی تنها به کیفیت و سرعت اینترنت محدود نمیشود، بلکه این است که حق و هزینه اینترنت کاربران در این شرایط مبهم کجاست؟
### اینترنت بیثمر
از ۱۸ دیماه به بعد، وضعیت اینترنت به روندی تبدیل شده که کاربران آن را با عبارت “وصل است، اما کار نمیکند” توصیف میکنند. این حالت نه قطع کامل است و نه اتصال پایدار و عملاً زندگی دیجیتال کاربران را مختل کرده است. کاربران نه تنها به پیامرسانها و شبکههای اجتماعی خارجی دسترسی پیدا نمیکنند، بلکه بسیاری از خدمات آنلاین نیز به دلیل اختلالات متعدد، به تجربهای آزاردهنده تبدیل شده است. این وضعیت فراتر از یک اختلال فنی رفته و تبعات اقتصادی، اجتماعی و حقوقی بسیاری را به دنبال دارد.
### نارضایتی از بستههای اینترنتی
در روزهای اولیه این اختلال، بسیاری از کاربران نگران بستههای اینترنتی خود بودند. برخی از آنها پیش از شروع محدودیتها، بستههایی خریداری کرده بودند که اکنون یا غیرقابل استفاده است یا به طرز غیرمنتظرهای تخلیه میشود. در عین حال، تعدادی از کاربران گزارش دادهاند که به رغم محدودیتها، حجم مصرف اینترنت آنها افزایش یافته است. یکی از کاربران با اشاره به این موضوع نوشت که با وجود استفاده کم از سرویسهای آنلاین، به طرز عجیبی سرعت مصرف اینترنت او بالا رفته است.
### مشکلات مکرر کاربران
کاربران همچنین از مشکلات تراکنشهای مالی و عدم دریافت خدمات اینترنتی مطلع شدهاند. در یک مورد، کاربری گزارش داد که با وجود خرید بستهای جدید، حجم اینترنتش به سرعت کاهش یافته است در حالی که اتصال برقرار نبوده است. اینها تنها بخشی از تجربیات کاربران است که به بروز احساس نارضایتی و تضییع حقوق منجر شده است.
### پاسخ اپراتورها
در این بین، پاسخ اپراتورهای اینترنتی به این نگرانیها عموماً مشابه بوده است: “اینترنت قطع نشده است.” به اعتقاد آنها، اتصال به اینترنت برقرار است، اما دسترسی به برخی خدمات بینالمللی با محدودیت مواجه است که به زعم آنها این موضوع خارج از تعهدات آنها قرار دارد. این امر به نوعی عدم شفافیت و بیاعتمادی در بین کاربران ایجاد کرده است، زیرا آنها نمیدانند چرا و به چه صورت از حجم بستههای اینترنتیشان کاسته میشود.
این وضعیت شکننده به نگرانیها و نارضایتیهای کاربران دامن میزند و چالشهای جدی را برای بقا و کارایی اینترنت در ایران به وجود آورده است.### کاهش ترافیک اینترنتی کاربران ایرانی
بر اساس آمارهای جدید، حدود ۶۰ درصد از ترافیک اینترنت کاربران ایرانی به پیامرسانها و شبکههای اجتماعی خارجی مانند تلگرام و اینستاگرام اختصاص دارد. به دنبال محدودیتها یا قطع دسترسی به این سکوها، الگوی مصرف اینترنت کاربران دچار تغییر شده و فروش بستههای اینترنتی در هر دو بخش اینترنت همراه و ثابت کاهش یافته است. اپراتورها در این زمینه خود را متضرر میدانند و بر این باورند که افت مصرف واقعی دیتا باعث کاهش درآمد آنها شده است.
### تحلیل حقوقی وضعیت موجود
حقوقدانان نیز به بررسی وضعیت کنونی پرداختهاند. کامبیز نوروزی، یکی از حقوقدانان، بیان میکند که رابطه بین کاربران و شرکتهای اینترنتی یک ارتباط کاملاً قراردادی است. وی تاکید دارد که اگر اجرای قرارداد به دلایلی خارج از کنترل طرفین متوقف شود، آثار حقوقی متفاوتی بر آن مترتب خواهد شد. به عقیده او، اگر توقف نامعلوم و نامحدود باشد، ممکن است مصداق «فورسماژور» باشد، که در این صورت، قرارداد منحل میشود. برای مثال، اگر کاربری یک بسته اینترنت یکساله خریداری کرده باشد، در صورت انحلال قرارداد، باید حجم باقیمانده به وی بازگردانده شود، مگر اینکه کاربر بخواهد بسته را نگه دارد. با این حال، نوروزی خاطرنشان میکند که وضعیت فعلی اینترنت در ایران هنوز بهطور قطعی مصداق فورسماژور نیست و در واقع باید بیشتر درباره «تعلیق قرارداد» صحبت کرد.
### چالشهای شکایت کاربران
رضا ایازی، دیگر حقوقدان، درباره چالشهای عملی شکایت کاربران توضیح میدهد. او میگوید که علیرغم وعدههای ارائه بستههای جبرانی به کاربران پس از رفع اختلالات، مسیر حقوقی برای شکایت ناپیدا و دشوار است. در بسیاری از موارد، شرکتها این ادعا را دارند که تنها دسترسی به شبکه بینالملل محدود شده و اینترنت در دسترس است. از این رو، شرکتها خود را از جبران خسارت مبرا میدانند و همین موضوع دست کاربران را برای پیگیری حقوقی میبندد.
### مشکلات روزمره ناشی از اختلال اینترنت
به عقیده برخی کارشناسان، اختلالات اینترنتی به مشکلات روزمره بسیاری منجر شده که کمتر در آمار دیده میشود. کسبوکارهای کوچک آنلاین با افت درآمد قابل توجهی مواجه شدهاند و فریلنسرها ارتباط خود را با کارفرمایان خارجی از دست دادهاند. دانشجویان و پژوهشگران نیز در دسترسی به منابع علمی به مشکل برخورد کردهاند. اینترنت در ایران سالهاست به عنوان یک زیرساخت حیاتی شناخته میشود، اما هنوز هم بهعنوان یک ابزار قابل کنترل و محدود شونده در نظر گرفته میشود.
### ضرورت شفافیت در مقررات
کارشناسان معتقدند که شورای عالی فضای مجازی، وزارت ارتباطات و شرکت ارتباطات زیرساخت باید هر چه سریعتر اقدام به تدوین و انتشار دستورالعملها و شیوهنامههایی کنند که مشخص کند در شرایط اختلال و محدودیت اینترنت، حقوق کاربران چیست و چه تعهداتی بر عهده شرکتها است. بدون این شفافیت، وضعیت اینترنت در ایران همچنان بلاتکلیف باقی خواهد ماند.
