**غزال زیاری**: دونالد ترامپ، رئیسجمهور سابق آمریکا، مدعی شده بود که هند به خرید نفت ایران پایان خواهد داد و به سمت نفت ونزوئلا خواهد رفت. اما بررسیهای علمی نشان میدهد که چنین تغییرات فوریای در واقع در کوتاهمدت ممکن نیست و موانع مهندسی و عملیاتی، فراتر از مسائل دیپلماتیک، وجود دارد.
نفت خام به عنوان یک کالای همگن شناخته نمیشود و پالایشگاهها بهسان ماشینآلات دقیقی هستند که تنها با نوع مشخصی از نفت کار میکنند. به همین دلیل، هر پالایشگاه طبق نوع نفتی که دریافت میکند، تنظیم میشود و جایگزینی فوری نفت ونزوئلا بهجای نفت ایران یا بالعکس، برای هیچ پالایشگاهی ممکن نیست.
### چالشهای جایگزینی نفت
اگر یک پالایشگاه تصمیم به جایگزینی نفت ایران با نفت ونزوئلا بگیرد، با چالشهای متعددی مواجه خواهد شد. نخستین چالش، اختلاف عمده در شاخص API است. صادرات نفت ایران عمدتاً شامل نفتهای سبک و سنگین با API بین ۲۶ تا ۳۶ است، در حالی که نفت ونزوئلا (مری ۱۶) با API حدود ۱۶، در دسته فوق سنگین قرار میگیرد. این رابطه نشان میدهد که هرچه عدد API کمتر باشد، وزن مخصوص بیشتری دارد.
نفت ونزوئلا به دلیل چگالی بالا، به سختی جریان پیدا میکند و برای انتقال آن از طریق خطوط لوله، نیاز به رقیق کردن با میعانات گازی یا نفتهای سبکتر است تا به استاندارد صادراتی برسد.
### اختلافات در محتوای نفت
هر دو نوع نفت خام ایران و ونزوئلا در دسته “ترش” قرار دارند، اما میزان ترش بودن آنها متفاوت است. نفت سنگین ایران دارای ۱.۸ تا ۲.۲ درصد وزنی گوگرد است، در حالی که نفت مری ۱۶ ونزوئلا بین ۲.۵ تا ۳.۴ درصد گوگرد دارد. این تفاوت برای پالایشگاهها چالشبرانگیز است و ممکن است نیاز به ظرفیت بیشتری در واحدهای هیدروژناسیون ایجاد کند.
علاوه بر این، نفت خام ایران به خاطر ساختار شیمیایی بهتر، قابلیت تصفیه بیشتری در پالایشگاهها دارد، در حالی که نفت ونزوئلا، مقدار قابل توجهی باقیمانده سنگین تولید میکند که به راحتی قابل تبخیر نیست.
### ضرورت وجود واحدهای ککسازی
پالایش نفت ونزوئلا به دلیل تولید بیش از ۵۰ درصد باقیمانده سنگین (مازوت و قیر) نیازمند وجود واحدهای ککسازی است تا بتواند محصولاتی چون بنزین تولید کند. این واحدها با میزان حرارت مشخص، قادر به تولید محصولات باکیفیتتری هستند.### جایگزینی نفت ونزوئلا به جای نفت ایران با چالشهای فنی مواجه است
پالایشگاهها با استفاده از فرآیندهای خاص، مولکولهای سنگین موجود در نفت را شکسته و به محصولات باارزشتری مانند نفتای سنگین و گازوئیل تبدیل میکنند. در این فرآیند، کک نفتی نیز به عنوان یک محصول جانبی تولید میشود. در این راستا، پالایشگاههای واقع در ساحل خلیج مکزیک در ایالات متحده و مجتمع جامنگر در هند با ظرفیتهای بالا در ککسازی، به عنوان مقاصد اصلی نفت ونزوئلا شناخته میشوند.
پالایشگاههایی که فاقد واحدهای ککسازی هستند، اگر بخواهند نفت ونزوئلا را به جای نفت ایران استفاده کنند، با مشکلاتی از جمله تجمع سریع پسماند و نفت کوره سنگین مواجه خواهند شد. این امر میتواند منجر به کاهش یا تعطیلی تولید شود و از سودآوری عملیات کاسته و آن را غیرموجه کند.
### چالشهای متالورژیکی و خوردگی ناشی از نفت ونزوئلا
عدد اسیدی کل (TAN) نفت ونزوئلا بسیار بالاست و اسیدهای نفتنیک آن در دماهای مشخص میتوانند به شدت خورنده باشند. این اسیدها میتوانند به سرعت دیوار لولهها و تجهیزات فولادی را تخریب کنند. لذا پالایشگاهها برای پذیرش این نوع نفت نیاز به ارتقاء سیستمهای خود به فولاد ضدزنگ ۳۱۷ دارند که این فرآیند به هزینه و زمان زیاد نیاز دارد.
### تهدیدات ناشی از حضور وانادیم
نفت ونزوئلا حاوی مقادیر بالای فلز سنگین وانادیم است که میتواند باعث تخریب کاتالیزورها در واحدهای FCC و کاهش کیفیت بنزین تولیدی شود. این امر میتواند مشکلات جدیتری را در فرآیند تولید انرژی ایجاد کند.
### مشکلات جغرافیایی و هزینههای حملونقل
اختلافات جغرافیایی نیز از دیگر چالشها در جایگزینی نفت ونزوئلا به جای نفت ایران به شمار میرود. زمان انتقال نفت ایران به هند ۷ تا ۱۰ روز است، در حالی که این زمان برای نفت ونزوئلا ۴۰ تا ۴۵ روز طول میکشد. این وضعیت میتواند به معنای بلوکه شدن سرمایه و نیاز به مخازن ذخیرهسازی غولپیکر باشد که هزینههای حملونقل را به طور قابل توجهی افزایش میدهد.
از بعد علمی، نفت ونزوئلا به عنوان یک «نفت فرصت» شناخته میشود که در صورت تخفیفهای کلان و در پالایشگاههای پیشرفته قابل پردازش است. همچنین ادعای ترامپ مبنی بر تأمین نفت پالایشگاههای هند از ونزوئلا، بدون در نظر گرفتن چالشهای فنی، بیشتر یک «مانور سیاسی» است. جالب است که ونزوئلا برای رقیقسازی نفت خود به میعانات گازی ایران وابسته است که نشاندهنده ارتباط فنی این دو کشور در صنعت نفت است.
