به گزارش خبردونی، جنگ به عنوان یک پدیده مخرب، تأثیرات گستردهای بر جامعهها بر جای میگذارد. در این شرایط غیرقابل پیشبینی، دانشگاهها به عنوان مراکز نخبگان نقش حیاتی ایفا میکنند. در جنگهای اخیر، این مراکز علمی نیز به طور مستقیم هدف حملات قرار گرفتهاند. حمله اخیر به دانشگاه اسلامی غزه توسط اسرائیل نمونهای بارز از بیتوجهی به علم و دانش است. در ایران نیز آسیبهای اخیر به دانشگاه علم و صنعت میتواند نشاندهنده ادامه این روند باشد.
دانشگاهها علاوه بر اینکه خود هدف حملات نظامی قرار میگیرند، در عین حال به عنوان موتور محرک مقاومت مدنی و علمی عمل میکنند. به تاریخ نگاه کنیم، دانشگاهها در زمان جنگ میتوانند به سنگرهای عقل و مدیریت بحران تبدیل شوند.
**دانشگاه به عنوان زیرساخت کلیدی**
تجربه جنگهای ۱۰۰ سال اخیر حاکی از آن است که دانشگاهها در شروع جنگ، فضاهای فیزیکی خود را تغییر کاربری میدهند و به مراکز لجستیکی تبدیل میشوند. به عنوان مثال، دانشکدههای علوم پزشکی که به دلیل وجود نیروی متخصص و تجهیزات، به سرعت به بیمارستانهای پشتیبان تبدیل میشوند. در شرایطی که بیمارستانهای عمومی با ترافیک مجروحان مواجهاند، این اقدام یک راهکار اساسی است.
**ادامه مسئولیت آموزشی**
ادامه فعالیتهای آموزشی در شرایط جنگی به عنوان یک اقدام مهم دانشگاهها شناخته میشود. برگزاری کلاسها حتی در بدترین شرایط، پیام روشنی به دشمن و جامعه است که نشان میدهد ساختار مدنی همچنان پابرجاست. این موضوع میتواند مانع از ناامیدی جوانان باشد.
در جنگها مانند وضعیت کنونی در ایران، دانشگاهها از بسترهای دیجیتال برای ادامه تحصیلات استفاده میکنند تا از ایجاد گسست نسلی جلوگیری کنند. اقدام وزارت علوم ایران برای ادامه آموزش به این نحو نشاندهنده این رویکرد است.
**نقش مشورتی دانشگاهها**
دولتها در زمان جنگ با چالشهای غیرمنتظره مواجه میشوند که نیازمند تخصص و دانش است. برای مثال، دانشکدههای اقتصاد با ارائه مدلهای جیرهبندی و کنترل تورم، به دولت در مواجهه با مشکلات معیشتی کمک میکنند. در جنگهای مدرن، دانشکدههای فناوری اطلاعات و برق در خط مقدم دفاع از زیرساختها قرار میگیرند.
حقوقدانان دانشگاهی نیز با مستندسازی نقض حقوق بشر و جنایات جنگی، پروندههای لازم را برای ارائه به مجامع بینالمللی آماده میکنند و این اقدام بر فشار دیپلماتیک بر متجاوزین میافزاید.
**حفاظت از هویت ملی و میراث فرهنگی**
دانشگاهها همچنین به عنوان حافظان هویت ملی عمل میکنند. در زمان جنگ، آنها با اسکن و دیجیتالی کردن اسناد تاریخی، به حفظ میراث فرهنگی کمک میکنند. همچنین دانشکدههای کشاورزی با حفظ بذرها، امنیت غذایی کشور را در دوران بعد از جنگ تضمین میکنند.
اقدام اخیر وزیر علوم ایران در محکومیت کشتار دانشآموزان و آسیب به آثار تاریخی نیز نمونهای از تلاش در راستای حفظ هویت ملی است.
**تقویت انسجام اجتماعی**
در شرایط بحران و دوقطبیهای سیاسی، دانشگاهیان با زبان گفتوگو و هماندیشی به نزدیکی ملت در برابر دشمن خارجی کمک میکنند. گروههای علوم اجتماعی با ثبت تجربیات انسانی در زمان جنگ، مانع از فراموشی رنجها میشوند و همبستگی ملی را تقویت میکنند.
