**فیلترینگ اینترنت در ایران، چالشها و پیامدها**
فیلترینگ اینترنت در سالهای اخیر به یکی از موضوعات پر بحث در ایران تبدیل شده است. این سیاست که به منظور کنترل دسترسی به برخی خدمات و افزایش امنیت به اجرا درآمده، با انتقادهای فراوانی نسبت به تأثیرات آن بر کیفیت اینترنت، امنیت سایبری و رونق بازار فیلترشکنها مواجه شده است.
بر اساس گزارشها، بسیاری از کاربران به دلیل محدودیتهای فیلترینگ برای انجام فعالیتهای روزمره خود ناچار به استفاده از ابزارهایی برای دور زدن این محدودیتها هستند. کارشناسان امنیتی هشدار میدهند که این ابزارها خود میتوانند به تهدیدات جدیدی تبدیل شوند. در گفتگویی با آرین اقبال، کارشناس امنیت شبکه، به بررسی نحوه عملکرد فیلترینگ و تأثیرات آن بر اینترنت در ایران پرداختهایم.
**نحوه کار اینترنت در ایران**
اقبال توضیح داد که اینترنت از مجموعهای از شبکههای مستقل تشکیل شده که به یکدیگر متصل هستند. هر اپراتور مانند شاتل یا آسیاتک، یکی از این شبکهها را تحت عنوان «سیستم خودمختار» یا AS مدیریت میکند. هنگام قطعی یک اپراتور، به این معناست که شبکه مستقل آن از دسترس خارج شده است.
این کارشناس بیان کرد که هر AS میتواند خدمات خودش را بدون وابستگی به سایر شبکهها ارائه دهد و تنها در مواقع لزوم از پروتکل BGP برای ارسال اطلاعات به دیگر شبکهها استفاده میکند.
وی مثالی زد: اگر کاربری از اینترنت شاتل برای دسترسی به پلتفرمی استفاده کند که سرورهایش در همان شبکه شاتل قرار دارد، دادههای آن کاربر هرگز از شبکه شاتل خارج نمیشود. این موضوع به موقعیت فیزیکی سرورها نیز بستگی ندارد و اطلاعات در همان شبکه جابهجا میشود.
به گفته اقبال، اپراتورها برای افزایش کیفیت اینترنت و کاهش تأخیر، مراکزی به نام IXP ایجاد کردهاند که امکان تبادل اطلاعات مستقیم میان اپراتورهای داخلی را فراهم میکند. این مراکز ضمن کاهش هزینه انتقال داده، کیفیت خدمات اینترنتی را نیز بهبود میبخشند.
اقبال به نقش شرکت ارتباطات زیرساخت در محدود کردن دسترسی به اینترنت بینالملل اشاره کرد و توضیح داد که تنها این شرکت به عنوان دروازه اینترنت جهانی عمل میکند. اپراتورها برای دسترسی به اینترنت باید از طریق این شرکت اقدام کنند.
**فرآیند فیلتر کردن اینترنت در ایران**
اقبال افزود که مسیرهای ورود اینترنت به ایران به شدت محدود است و تنها دو مسیر، یکی از طریق پژوهشگاه دانشهای بنیادی و دیگری از طریق شرکت ارتباطات زیرساخت، برای ارائه اینترنت به اپراتورها وجود دارد.
در پایان، وی اذعان کرد که ادعاهای درباره اینکه اطلاعات کاربران هنگام دسترسی به یک وبسایت ایرانی ابتدا خارج و سپس بازمیگردد، نادرست است. دادهها همیشه کوتاهترین مسیر ممکن را انتخاب میکنند و تا زمانی که سرور مقصد در ایران باشد، ترافیک از مرزهای کشور خارج نخواهد شد.### افزایش نگرانیها درباره تأثیر فیلترینگ بر کیفیت اینترنت
به گفته آرین اقبال، کارشناس امنیت شبکه، فیلترینگ بهطور مستقیم موجب کاهش کیفیت اینترنت و محدودیت دسترسی به وبسایتها میشود. او توضیح میدهد که سیستمهای فیلترینگ در دو نقطه کلیدی شبکه، شامل دروازههای بینالمللی و شبکه اپراتورهای اینترنت، نصب شدهاند.
اقبال اشاره کرد که تمام شرکتهای ارائهدهنده خدمات اینترنتی موظف به خرید و نصب تجهیزات فیلترینگ هستند، اما این شرکتها قادر به تغییر تنظیمات یا نحوه کارکرد این تجهیزات نیستند. بر اساس اعلام این کارشناس، نگهداری و بهروزرسانی این دستگاهها بر عهده سازندگان آنها بوده، در حالی که واحد «امنیت شبکه» به تنظیم قوانین فیلترینگ و اجرای آنها طبق مصوبات نهادهایی چون قوه قضاییه و شورای عالی فضای مجازی پرداخته است.
وی تأکید کرد که واحد امنیت شبکه در واقع تصمیمگیرنده نیست و فقط به پیادهسازی مصوبات مربوطه اقدام میکند.
### فیلترینگ و اثرات آن بر تجربه کاربران
آرین اقبال همچنین افزود که فیلترینگ تنها به محدودیت دسترسی نمیپردازد، بلکه بر عملکرد اینترنت نیز تأثیر منفی میگذارد. او توضیح داد که فیلترینگ یک فرآیند فعال است که نیازمند بررسی مستمر دادههای منتقلشده است و این بررسی فشار بالایی به سرورها وارد کرده و موجب افت سرعت اینترنت، افزایش تأخیر و ناپایداری ارتباطات میشود.
این کارشناس امنیت شبکه در ادامه به مقایسه کیفیت اینترنت بدون فیلتر با اینترنت معمولی اشاره کرد و گفت که این اختلاف در پارامترهایی مثل سرعت و پایداری ارتباط کاملاً محسوس است.
### محدودیتهای جدید بر فناوریهای نوین
اقبال بیان کرد که افزایش فیلترینگ، کاربران را مجبور به استفاده از فیلترشکنها میکند. با رمزگذاری ارتباطات در فیلترشکنها، سامانههای فیلترینگ نمیتوانند محتوای آنها را تشخیص دهند. به همین دلیل، برای مقابله با این نوع ارتباطات، روشهایی مانند کاهش سرعت یا قطع اتصالات طولانیمدت به کار میرود که میتواند بر کاربران عادی نیز تأثیر بگذارد.
این کارشناس همچنین به محدودیتهایی که بر فناوریهای جدید اینترنت مانند HTTP/3 عاید میشود، اشاره کرد. این فناوری برای بهبود سرعت و امنیت ایجاد شده، اما به دلیل مشکلات فنی مربوط به فیلترینگ، محدودیت آن میتواند موجب کاهش کیفیت بسیاری از خدمات آنلاین شود.
اقبال در نهایت خاطرنشان کرد که اختلال در ترافیک UDP، که اساساً در تماسهای ویدئویی و بازیهای آنلاین استفاده میشود، میتواند کیفیت این خدمات را تحت تأثیر قرار دهد و تنها مختص فیلترشکنها نباشد.### اختلال در نظارت امنیتی اینترنت با فیلترینگ گسترده
بر اساس اظهارات آرین اقبال، کارشناس امنیت شبکه، فیلترینگ وسیع به طور غیرمنتظرهای نظارت امنیتی بر اینترنت را دشوارتر کرده است. او تصریح کرد که مسئولیت اصلی واحدهای امنیت شبکه شامل رصد ترافیک و شناسایی تهدیدات میشود. اما با افزایش استفاده کاربران از فیلترشکنها، بخش عمدهای از ترافیک وارد تونلهای رمزگذاریشده میشود و این موضوع مانع از تحلیل محتوا میگردد.
اقبال ادامه داد که پیش از گسترش فیلترشکنها، ترافیک اینترنت به شکل واضحتری قابل بررسی بود و امکان شناسایی تهدیدات امنیتی بیشتر بود. این کارشناس اشاره کرد که در حال حاضر، حجم زیادی از دادهها به صورت رمزگذاری شده و غیرقابل دسترسی برای تحلیلگران وجود دارد. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسها باور دارند که فیلترینگ گسترده، به هدفهای اعلامشده نرسیده و از قابلیت نظارت فنی بر شبکه کاسته است.
### چالشهای جدید برای واحدهای امنیت شبکه
اقبال همچنین به وظایف دیگر واحدهای امنیت اشاره کرد؛ شامل مقابله با حملات سایبری و شناسایی زیرساختهای کلاهبرداری. در شرایطی که حملات سایبری اتفاق میافتد، این واحدها ملزم به شناسایی منبع حمله و اطلاعرسانی به مراکز داده هستند. وی اظهار داشت که وقتی منابع عمدهای صرف مقابله با فیلترشکنها میشود، توجه به این وظایف حیاتی کمتر میشود.
### صنعت رو به رشد فیلترشکنها
اقبال به تحولات بازار فیلترشکن اشاره کرده و گفت که دیگر این فعالیت به یک کار کوچک محدود نشده، بلکه به صنعتی فراگیر تبدیل شده است. او توضیح داد که فروشندگان فیلترشکن اکنون از سرورهای داخلی و خارجی بهره میبرند تا محدودیتها را دور بزنند. این تغییرات سبب شده که مشتریان اصلی آنها به مراکز داده تبدیل شوند که مصرف بالایی دارند.
وی همچنین به نحوهگیری حجم بالای درآمد از فروش فیلترشکن اشاره کرد و گفت این شرایط امکان شکلگیری بازار پرسود را فراهم کرده است. اقبال یادآوری کرد که اگر دسترسی اینترنت به طور عادی فراهم بود و فیلترینگ تنها در موارد خاص انجام میشد، بسیاری از مشکلات کنونی کاهش مییافت.
این کارشناس در پایان هشدار داد که دسترسی به اینترنت با استفاده از فیلترشکنها میتواند خطراتی مانند نصب بدافزار و سرقت اطلاعات را به همراه داشته باشد و ضرورت اقدام به بهبود شرایط دسترسی به اینترنت را مورد تأکید قرار داد.
فیلترشکنهای ناشناس، دروازهای برای هکرها
آرین اقبال، کارشناس امنیت شبکه، در بیانات اخیر خود هشدار داد که ترکیب فیلترینگ گسترده و تحریمها میتواند امنیت کاربران را با چالشهای بیشتری مواجه کند. او بیان کرد که بسیاری از افراد برای فعالیتهای روزمره مجبور هستند از فیلترشکنها استفاده کنند، اما اغلب این نرمافزارها را از منابع غیررسمی مانند کانالهای تلگرامی و وبسایتهای ناشناس دانلود میکنند، بیآنکه از سطح اعتماد آنها آگاه باشند.
اقبال توضیح داد که نصب این فیلترشکنها میتواند امکان ورود بدافزارها به دستگاههای کاربران را فراهم آورد. این امر میتواند منجر به سرقت اطلاعات شخصی، خالی شدن حسابهای بانکی، سوءاستفاده از اطلاعات هویتی و حتی کلاهبرداریهای اینترنتی شود.
او همچنین اشاره کرد که اگر تعداد زیادی از کاربران بهطور همزمان از فیلترشکنهای آلوده استفاده کنند، این وضعیت تنها به فرد خاصی آسیب نخواهد زد، بلکه ممکن است به یک معضل جدی برای کل کشور تبدیل گردد. به گفته اقبال، اگر میلیونها دستگاه به بدافزار آلوده شوند، هکرها میتوانند از راه دور کنترل آنها را به دست گرفته و از آنها برای حمله به زیرساختهای حیاتی مانند بانکها بهرهبرداری کنند. از آنجا که این حملات در داخل کشور انجام میشود، شناسایی و خنثیسازی آنها به مراتب دشوارتر خواهد بود.
این کارشناس امنیت شبکه همچنین به خطرات نصب فیلترشکنهای ناشناس بر روی رایانههای اداری یا سازمانی اشاره کرد. او بیان کرده است که اگر یکی از کارکنان برای دور زدن محدودیتها، یک فیلترشکن آلوده را بر روی سیستم کاری خود نصب کند، بدافزار میتواند وارد شبکه داخلی سازمان شده و در شرایط ناکافی امنیتی به سرعت به دیگر دستگاهها سرایت کند. در این شرایط، خطر سرقت اسناد محرمانه، جاسوسی، نشت اطلاعات حساس و آسیب به زیرساختهای مهم کشور به طور قابل توجهی افزایش مییابد.
۲۲۷۳۲۳
