**ایراناکسس: تحولی در دسترسی به اینترنت داخلی**
نگار علی – در روزهای اخیر، بسیاری از کاربران ایرانی با پیامهایی مانند «این سایت فقط از داخل ایران قابل دسترسی است» مواجه شدهاند. این وضعیت به نوعی نشاندهنده پدیدهای به نام ایراناکسس است. این مدل دسترسی به اینترنت، به باور حامیان آن، ابزاری برای افزایش امنیت است، در حالی که مخالفانش آن را تلاشی برای جداسازی اینترنت ایران از اینترنت جهانی تلقی میکنند.
**تعریف ایراناکسس**
ایراناکسس به مجموعهای از سیاستها اطلاق میشود که اجازه دسترسی به وبسایتها، سامانهها و خدمات آنلاین را تنها به کاربرانی که از IPهای ایرانی استفاده میکنند، میدهد. به عبارت دیگر، کاربرانی که از خارج کشور و یا از طریق VPN متصل میشوند، حتی اگر صاحب حساب باشند، نمیتوانند به این خدمات دسترسی پیدا کنند.
این سیاست در سالهای اخیر در سامانههای دولتی، بانکی و حتی برخی کسبوکارهای خصوصی اجرا شده است.
**پیشینه ایراناکسس**
برای درک بهتر این پدیده، باید به اوایل دهه ۱۳۸۰ و آغاز پروژهای ملقب به «شبکه ملی اطلاعات» نگاهی بیندازیم. این پروژه در ابتدا با هدف ایجاد زیرساختی مستقل از اینترنت جهانی شکل گرفت و به تدریج به دنبالهرو «اینترنت ملی» تبدیل شد. هدف این شبکه، ارائه خدمات داخلی بر پایه زیرساختهای بومی بود. به موازات توسعه این زیرساخت، تفکیک ترافیک داخلی و خارجی نیز به یکی از اهداف کلیدی تبدیل شد.
**دلایل شکلگیری ایراناکسس**
حامیان ایراناکسس معمولاً سه دلیل اصلی را مطرح میکنند:
1. **امنیت سایبری:** مدافعان این سیاست معتقدند که محدود کردن دسترسی به IPهای ایرانی میتواند به کاهش حملات خارجی کمک کند. آنها باور دارند که اگر مهاجمان نتوانند به سامانهها دسترسی پیدا کنند، احتمال نفوذ آنها کاهش مییابد.
2. **مدیریت بحران:** حفظ عملکرد خدمات حیاتی در شرایط بحران به عنوان دلیلی دیگر مطرح شده است.
3. **تقویت شبکه ملی اطلاعات:** این سیاست همچنین به عنوان یکی از ابزارهای توسعه خدمات داخلی و کاهش وابستگی به اینترنت جهانی شناخته میشود.
**نگرانیها درباره امنیت ایراناکسس**
اما در اینجا، اختلافنظرها آغاز میشود. بسیاری از کارشناسان امنیت سایبری استدلال میکنند که ایراناکسس بیشتر یک محدودیت دسترسی است تا یک راهکار امنیتی واقعی. آنها بر این باورند که مهاجمان میتوانند از سرورهای داخلی یا نقاط ضعف موجود استفاده کنند و محدود کردن دسترسی IPهای خارجی، مشکلات امنیتی را حل نمیکند.
این وضعیت بهویژه بر روی اقتصاد دیجیتال تأثیرگذار است. کسبوکارهایی که مشتریانشان در خارج از کشور هستند با چالشهای مختلفی روبهرو میشوند، از جمله:
– دشواری در دسترسی کاربران غیرایرانی
– کاهش قابلیت ارائه خدمات بینالمللی
– مشکلات در سئو و دیده شدن
– محدودیت در همکاریهای بینالمللی
از سوی دیگر، برخی نهادها معتقدند که این سیاست هزینههای امنیتی و عملیاتی را کاهش داده است.
**تجربه کاربران عادی**
برای کاربران عادی، ایراناکسس به معنای قطع دسترسی به سامانههای بانکی هنگام استفاده از VPN، عدم امکان ورود به برخی درگاههای دولتی از خارج و تغییر مداوم تنظیمات اینترنت برای استفاده از خدمات است. این شرایط اینترنت ایران را به تدریج از فضایی یکپارچه به محیطی تقسیمشده تبدیل کرده است.
در نهایت، پس از دو دهه از آغاز پروژه شبکه ملی اطلاعات، ایراناکسس به بخشی از ساختار حکمرانی اینترنت در ایران تبدیل شده است. با توسعه زیرساختهای داخلی و ابزارهای کنترل ترافیک، این مدل دسترسی در حال حاضر بیش از هر زمان دیگری در ساختار اینترنت کشور تثبیت شده است.
