نخستین جنبه مورد بررسی، بازنمایی فرهنگی در سینما است. کارگردانان در انتخاب زاویه دید و روایت تجربیات انسانی نقش اساسی دارند. حضور کمرنگ زنان در این جایگاه به کاهش تنوع روایتها منجر میشود. تجربیات سینمای فرانسه و کشورهای اسکاندیناوی نشان داده که افزایش زنان فیلمساز موجب گسترش دامنه روایتها و مساعدت به غنای فرهنگی سینما میشود.
دومین جنبه جریانسازی فرهنگی است. غیبت یا حضور زنان کارگردان تأثیر مستقیمی بر موضوعات فرهنگی و حساسیتهای اجتماعی در سینما دارد. در سالهای اخیر، تحولات اجتماعی در سینمای آمریکا باعث شده که زنان کارگردان بیشتر دیده شوند و محورهای روایتی تازهای شکل گیرد. بنابراین، کاهش حضور زنان در جشنواره فجر ۱۴۰۴ ممکن است نشاندهنده محدودیت تنوع جریانهای مسلط باشد.
سومین جنبه به عدالت فرهنگی و سیاستگذاری مربوط میشود. با وجود افزایش آموزش و علاقهمندی زنان به فیلمسازی، این رشد در تولید حرفهای و جشنوارهای بازتاب مناسبی ندارد. دلیل این ناکارآمدی را باید در فرآیند تولید و سرمایهگذاری جستوجو کرد. کشورهای آلمان و کانادا نشان دادهاند که حمایتهای مداوم میتواند به اصلاح این چالش کمک کند.
چهارمین جنبه هویت فرهنگی و حافظه جمعی است. فیلمها به عنوان اسنادی تصویری، در شکلدهی حافظه فرهنگی یک جامعه نقش دارند. وجود کمرنگ زنان کارگردان به معنای ناقص بودن ثبت تجربیات اجتماعی است. در برخی کشورهای آمریکای لاتین، حضور زنان فیلمساز به بازخوانی تاریخ و روایتهای مغفول کمک کرده است.
پنجمین جنبه اقتصاد فرهنگ است. بر خلاف تصور اینکه فیلمهای زنان کم مخاطب هستند، تجربه جهانی نشان میدهد این آثار میتوانند موفق باشند. در بریتانیا و استرالیا، حمایت از زنان کارگردان به تنوع بازار و جذب مخاطب جدید انجامیده است.
ششمین جنبه اعتبار بینالمللی سینمای ایران است. سینمای ایران به واسطه تنوع صداها شناخته شده و حضور زنان کارگردان در این اعتبار نقش کلیدی دارد. جدا شدن سیاستها از تصویر جهانی میتواند تأثیر منفی بر جایگاه بینالمللی سینما داشته باشد.
در نهایت، جنبه هشدار فرهنگی مطرح است. کاهش تنوع صداها در هر نظام فرهنگی میتواند به تکرار و محافظهکاری منجر شود. این کمرنگی حضور زنان کارگردان بهعنوان نشانهای برای بررسی آینده سینما قابل تأمل است.
به طور کلی، توجه به حضور زنان کارگردان در جشنواره فیلم فجر ۱۴۰۴ میتواند فرصتی برای بازنگری ساختارهای فرهنگی و هنری به شمار رود و به تقویت تنوع و اعتبار سینمای ایران کمک کند.
