به گزارش خبردونی، اشکان زارعی، استاد دکترای تاریخ، در آستانه جشن دیگان گفت: پانزدهم هر ماه در ایران باستان به عنوان روز «دذو» یا «دی» شناخته میشد و ایرانیان این روز را جشن میگرفتند. دیگان یکی از جشنهای ماهانه به شمار میرفت که با همزمانی نام روز و نام ماه برگزار میگردید.
بر اساس تقویم باستانی ایران پیش از اسلام، سال دارای دوازده ماه با نامهایی چون «فروردین»، «اردیبهشت»، «خرداد»، «تیر»، «مرداد»، «شهریور»، «مهر»، «آبان»، «آذر»، «دی»، «بهمن» و «اسفند» بود. همچنین هر یک از روزهای سیگانه ماه نیز نامهای خاص خود را داشتند که به ترتیب از «اورمزد» تا «انارام» نامگذاری شده بودند.
با توجه به تطابق نام یک روز با نام ماه در هر ماه، ایرانیان این روزها را خجسته دانسته و جشنهای خاصی را برای آنها برگزار میکردند، از جمله جشنهای تیرگان، امردادگان، مهرگان و آبانگان.
جالب است که تنها جشن دیگان در ماه، سه مرتبه برگزار میشد که شامل روزهای هشتم، پانزدهم و بیستوسوم بود. برای تمییز این روزها از یکدیگر، ایرانیان آنها را دی به آذر، دی به مهر و دی به دین مینامیدند.
تعداد بالای برگزاری جشن دیگان نشاندهنده اهمیت این جشن در فرهنگ ایرانیان است که معانی واژههای مربوط به آن نیز در این زمینه دارای اهمیت خاصی است. به گفته دکتر رحیم عفیفی در کتاب «اساطیر و فرهنگ ایران»، واژه «دی» در نوشتههای اوستائی به معنای آفریننده و پروردگار آمده است.
این واژه مشتق از مصدر «دا» به معنای دادن و خلق کردن است که در متنهای کهن دینی نیز استفاده شده است. همچنین ایرانیان باستان نخستین روز هر ماه را به نام اهورامزدا، دانای هستیبخش نامگذاری کرده بودند، به این ترتیب، ماه دی چهار بار فرصت عبادت و ستایش خداوند را فراهم میآورد. این رویکرد، نهتنها در تاریخ دور بلکه در عصر معاصر نیز شایان توجه است.
ابوریحان بیرونی نیز در کتاب «آثارالباقیه» اشاره میکند که دی ماه به نام «خور ماه» نیز شناخته میشود و نخستین روز آن خرم روزی است که هم به نام خدای تعالی هرمزد نامگذاری شده است.
با توجه به آموزهها و فرهنگ ایرانیان باستان، خداپرستی آنها نمادی از نگرش عمیق به آفرینش و فلسفه زندگی بوده و در متون مختلف از جمله «فروردینیشت» این مفاهیم به وضوح بیان شده است.در تاریخ بشری، نحوه خلق و پیدایش جهان موضوعی مورد بحث بوده است که با تعالیم تمامی ادیان ابراهیمی همخوانی دارد. با استناد به کتاب مقدس یهودیان، در کتاب پیدایش آمده است که “خداوند آفرینش را در شش روز انجام داد و در روز هفتم استراحت کرد.”
قرآن کریم نیز در چندین سوره از جمله یونس، هود و حدید به مساله آفرینش اشاره کرده و میفرماید: “پروردگارتان آسمانها و زمین را در شش روز آفرید.”
از دیگر مفاهیم مرتبط با یکتاپرستی ایرانیان، امشاسپندان است که به ویژگیهای جاودانه خدا اشاره دارد. این مفاهیم شامل بهمن (اندیشه نیک)، اردیبهشت (بهترین راستی)، خرداد (راستی)، امرداد (نامیرایی) و اسفند (فروتنی) میباشند که مشابه با صفات ثبوتیه در اسلام هستند. بنابراین، الگوهای هفتگانه در فرهنگ ایرانی از جمله هفته، هفتسین و هفت خوان رستم قابل مشاهده است.
اسطورههای ایرانی نیز نشاندهنده خداپرستی در میان ایرانیان است. فردوسی در آثارش به واژههای چون یزدان و جهانآفرین اشاره کرده و ستایش خداوند را از زبان شخصیتهای خود به تصویر میکشد. به عنوان مثال، رستم پس از پیروزی بر اکوان دیو از خداوند تشکر میکند و منوچهر نیز در لحظه پیروزی بر تور، خدا را ستایش مینماید.
نمونههای دیگری از دینداری ایرانیان نیز در شعرهای شاهنامه وجود دارند، به طوری که به خدای برتر و یکتا اشاره میشود.
در نهایت، میتوان گفت که یکتاپرستی و خداگرایی به طور عمیق در فرهنگ ایرانی ریشه دارد و جشنهایی که ایرانیان برگزار میکنند، گواهی بر این موضوع است. نیاکان ما با جشنها و مراسم، باور به خدای یگانه را به نسلهای آینده میآموختند.
از این رو، ماه دی به عنوان ماه خداپرستی و بیداری ایرانیان باستان شناخته میشود. این فرهنگ دین را به عنوان یک آگاهی درونی میبیند و در کتابهایی چون زینالاخبار به این موضوع پرداخته شده است.
