به گزارش خبرگزاری **خبرآنلاین** به نقل از ایبنا، کتاب «یک سال در میان ایرانیان» به قلم ادوارد براون، یکی از سفرنامههای مهم مستشرقان غربی است که به زندگی اجتماعی ایرانیان در اواخر قرن نوزدهم پرداخته و به ویژه بر روی قشر روشنفکر تمرکز دارد. براون در دوران اقامت خود در ایران، بیشتر با نخبگان و فرهیختگان ایرانی ارتباط داشت و به همین دلیل بسیاری از مطالب کتابش از دیدگاه این گروه اجتماعی نوشته شده است.
با این وجود، این کتاب حاوی مشاهدات جالبی از زندگی سایر طبقات اجتماعی ایرانیان نیز هست. از جمله نکات برجسته، اطلاعاتی است که براون درباره جامعه زرتشتی ایران در دوره قاجار ارائه میدهد. این اطلاعات که علاوه بر ارزش تاریخی، نکات مهمی در زمینههای الهیات و مناسک دینی زرتشتیان دارند، برای شناخت تنوع دینی و اجتماعی آن زمان حائز اهمیتاند. اما شاید جذابترین بخش «یک سال در میان ایرانیان»، فصولی باشد که براون به عشق و علاقه عمیق خود به زبان فارسی اشاره میکند و اسرار این دلبستگی را به شکل گیرایی بیان میکند. این بیان نهتنها عشق شخصی او به زبان فارسی را نمایان میسازد بلکه اهمیت این زبان در شکلگیری نگرش او به فرهنگ ایرانی را نیز برجسته میکند.
به مناسبت درگذشت ادوارد براون، مانی صالحی علامه، مترجم این کتاب، در گفتوگو با ما به تاریخچه سفرنامهنویسان به ایران و تأثیرات آنها اشاره کرد. وی به اولین مستشرقانی اشاره کرد که به ایران سفر کردند و شرایط فرهنگی و اجتماعی را توصیف نمودند. صالحی علامه بیان داشت که انگلیسیها از اوایل دوران صفویه با کمپانی هند شرقی در خلیج فارس در حال رفتوآمد بودند و سفرنامههایی از این دوره به جا مانده است. او گفت که سفرنامهها منبع مهمی برای تاریخ اجتماعی ایران هستند.
در ادامه، صالحی علامه به هدف ادوارد براون از سفر به ایران اشاره کرد و گفت که براون در ابتدا دانشجوی پزشکی بود اما بهتدریج جاذبه زبان فارسی او را وادار به ترک پزشکی کرد. او در نهایت به استادی زبان فارسی در دانشگاه کمبریج نائل آمد و سفر او به ایران منجر به تألیف کتاب «یک سال در میان ایرانیان» شد. این اثر به تازگی با ویرایش جدیدی منتشر شده و صالحی علامه در تهیه آن ایراداتی را نیز در نظر گرفته است.خبرگزاریها به بررسی نقش ادوارد براون در تاریخ ادبیات و فرهنگ ایران پرداختهاند. براون که در اوایل قرن بیستم به ایران سفر کرد، به مدت یک سال در این سرزمین اقامت داشت و عشقش به ایران پس از ترک این کشور نیز ادامه یافت. پس از ماجرای توپبستن مجلس توسط محمدعلیشاه و آغاز استبداد صغیر، برخی از شخصیتهای مهم ایرانی از جمله دهخدا، علامه قزوینی و تقیزاده به اروپا گریختند و از سختیهای زیادی رنج بردند.
ادوارد براون با تأسیس «موقوفه گیب» به عنوان رئیس هیأتامنا، خدمات قابل توجهی به زبان فارسی ارائه داد و در انتشار کتابهای تصحیحشده کمک کرد. به عنوان مثال، او و علامه قزوینی اولین نسخههای تصحیحی آثار کهن فارسی را تهیه کردند، از جمله «لبابالالباب» عوفی و «تاریخ جهانگشای جوینی». این تلاشها اصول تصحیح علمی متون ادبی را بنیان نهاد.
پس از او، شاگردانش مانند نیکلسون به همکاری با براون ادامه دادند و تاریخ نگاری ادبیات فارسی را آغاز کردند. براون به عشق و علاقه به فرهنگ ایرانی در آثارش شناخته میشود، بهویژه در سفرنامههایش.
شایان ذکر است که براون در زمینه ادیان ایرانی نیز نظرات خود را بیان کرده و با وجود تعصبات دینی، به تحلیل بابیان و بهائیان پرداخته است. او همچنین در کرمان زندگی کرد و به شدت تحت تأثیر فرهنگ محلی قرار گرفت. به زعم کارشناسان، در بحث ادیان ممکن است بر اثر پیشداوریهای خاصی، نگاه او به واقعیتهای جامعه ایران تأثیرگذار باشد.
براون در کتاب «یک سال در میان ایرانیان» به بررسی زندگی روزمره و جاذبههای فرهنگی شهرهای مختلف ایران پرداخته و نگاه مثبتی نسبت به فرهنگ این کشور دارد. همچنین او کتابی با عنوان «انقلاب مشروطیت ایران» منتشر کرده است که نگاهی همدلانه و آکادمیک به جنبش مشروطه دارد و نشاندهنده پیوند عمیق او با نخبگان ایرانی آن دوران است.ادوارد براون، پژوهشگر انگلیسی، به دلیل سالها زندگی در ایران و روابط نزدیک با شخصیتهای سیاسی و فرهنگی این سرزمین، دارای شناخت عمیق از جامعه ایران، ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی آن بود. او به خاطر اعتماد مقامات وزارت خارجه انگلستان و شخصیتهای موثر آن دوران، نظیر تقیزاده و علامه قزوینی، توانست اطلاعات ارزشمندی درباره نهضت مشروطیت و مسائل مرتبط با آن جمعآوری کند. کتاب «انقلاب مشروطیت ایران» او، به دلیل همزمانی با این رویداد تاریخی، از آثار اولیه و معتبر در این زمینه محسوب میشود. علاوه بر این، براون آثار دیگری همچون «یک سال در میان ایرانیان» و «تاریخ مطبوعات و ادبیات ایران در دوره مشروطیت» را نوشت و مجموعه چندجلدی «تاریخ ادبی ایران» نیز به ترجمه علی پاشا صالح و رشید یاسمی درآمد. در این مقطع، افرادی که از ایران به اروپا رفته بودند، همچون دهخدا و علامه قزوینی، از حمایتهای او بهرهمند شدند.
براون در نظر دارد مسائل را بیشتر از منظر فرهنگی تحلیل کند تا سیاسی. او بر این باور است که فرهنگ از سیاست مهمتر است، چرا که سیاست تغییرپذیر و گاه نامشخص است، اما فرهنگ ابعادی ثابت دارد که به طور مستقیم با زندگی روزمره در ارتباط است.
در مقایسه با دیگر شرقشناسان معاصر خود، ویژگی بارز براون نگاه عمیق و عاشقانهاش به زبان فارسی و ادب این سرزمین است. او با اشعار فارسی زندگی میکرد و به همین دلیل ارتباط نزدیکی با دانشگاهیان و ادبدوستان داشت. براون در زمینه ادب فارسی، از شاهنامه تا مثنوی و آثار عرفانی، اعتقادی عمیق داشت و بر غنای این شعرها تأکید میکرد. تغییر و تحولات اجتماعی و اقتصادی در ایران از زمان حضور او تا سال 1949 قابل توجه بوده، اما روح ایرانی در این سالها همچنان ثابت مانده و همین جنبه در آثار او به وضوح مشهود است.
