**گزارشهای جدید در مورد جاسوسی جان پاتیس در ایران**
به نقل از مرکز اسناد انقلاب اسلامی، دو گزارش منتشرشده در روزنامه آمریکایی «فیلادلفیا اینکوایرر» به تاریخهای ۱۵ اکتبر ۱۹۸۶ و ۶ فوریه ۱۹۸۷، به بازداشت یک مهندس مخابرات آمریکایی به نام جان پاتیس در ایران میپردازند. این گزارشها به محاکمه او در اردیبهشت ۱۳۶۶ و ادعاهای مرتبط با فعالیتهای اطلاعاتیاش در دوران جنگ ایران و عراق اشاره دارند. این مطالب همچنین در آرشیو CIA بهدلیل عدم طبقهبندی قابل دسترسی هستند.
آیتالله محمد ریشهری، وزیر وقت اطلاعات ایران، در خاطرات خود به جزئیات بیشتری درباره جاسوسی جان پاتیس پرداخته است. او به دستگیری این جاسوس در سال ۱۳۶۵ اشاره کرده و بیان کرده که پاتیس با گذرنامه ایتالیایی به ایران وارد شده و در پروژهای به نام «کاسموس» در اسدآباد همدان مشغول به کار بوده است.
بر اساس گفتههای ریشهری، پاتیس اطلاعاتی را در مورد پروژههای مخابراتی و وضعیت ارتباطات در مناطق نفتی به سازمان سیا منتقل میکرد. از جمله اطلاعاتی که پاتیس به CIA تحویل داده، اهمیت پروژه اسدآباد، کیفیت ارتباطات در مناطق نفتی و جزئیات زندگی خارجیان در ایران بوده است.
بهعلاوه، برخی اطلاعات مورد انتظار سیا که پاتیس قادر به جمعآوری آنها نبود، شامل مسائل مرتبط با سیستمهای ارتباطی نظامی و مشکلات موجود در ماهوارهها بوده است.
ریشهری به این نکته نیز اشاره کرده که اطلاعاتی که پاتیس ارسال کرده، ممکن است به عراق منتقل شده باشد، و او مدعی شد که کمتر از دو ساعت پس از ترک مرکز مخابراتی اسدآباد توسط پاتیس، آنجا بمباران شده است.
با وجود اطلاعات دقیق وزیر اطلاعات ایران درباره این موضوع، سازمان سیا هیچ واکنشی نشان نداد؛ اما رسانههای آمریکایی به طور گسترده به این حادثه پرداخته و نظرات مختلفی را در این زمینه ارائه دادند.در پی وقوع یکسری رویدادها، مواضع برخی روزنامهها در آرشیو سازمان سیا طبقهبندی شدند. در این زمینه نگاهی به یکی از این روزنامهها خواهیم داشت:
گزارش دوم منتشر شده در تاریخ ۶ فوریه ۱۹۸۷، به بازداشت چند تبعه غربی در ایران میپردازد. محتوای اصلی این گزارش بر آزادی یک خبرنگار آمریکایی و احتمال آزادی یک مهندس کانادایی متمرکز است. ضمن آن، پرونده جان پاتیس، مهندس آمریکایی که پس از حملات هوایی عراقیها به مرکز مخابراتی اسدآباد بازداشت شده، نیز مورد اشاره قرار میگیرد. مقامات ایرانی مدعی شدند که پاتیس اطلاعاتی درباره این مرکز را به سازمان سیا منتقل کرده و این اطلاعات به دست عراق افتاده است. این گزارش در واقع ادامه پیامدهای اولیه مربوط به بازداشت پاتیس و اتهام همكاری او با نهادهای اطلاعاتی است، اما در قالب گزارشی پیرامون وضعیت چند زندانی خارجی تنظیم شده است. بدین ترتیب، سند دوم پاسخی به ادامه پرونده پاتیس و موارد مشابه بازداشت اتباع غربی در ایران به شمار میرود.
بهطور کلی، این دو گزارش در شرایط سیاسی و امنیتی خاصی در نیمه دوم دهه ۱۹۸۰ نگارش شدهاند؛ دورانی که جنگ ایران و عراق در حال وقوع بود و زیرساختهای مخابراتی ایران هدف حملات هوایی قرار میگرفت. مرکز مخابراتی اسدآباد که پاتیس در آنجا فعالیت داشت، از نظر ارتباطات دوربرد اهمیت بالایی داشت. بنابراین، بازداشت یک مهندس خارجی در چنین مرکز حساسی، به سرعت به یک موضوع رسانهای تبدیل شد. گزارش اول به اعترافات منتشر شده در رسانههای ایران درباره پاتیس پرداخته، در حالی که گزارش دوم ادامه آن پرونده را در چارچوب وسیعتری بررسی میکند. این دو سند با هم تصویری از نحوه انعکاس پرونده جان پاتیس در رسانههای غربی ارائه میدهند و نشان میدهند که بازداشت او در پی حملات عراق به مرکز مخابراتی و در بستر تنشهای سیاسی آن دوره مورد توجه قرار گرفته است.
در ادامه خلاصهای از هر دو سند را بررسی خواهیم کرد:
**سند اول:**
تهران، ایران — اخبار منتشر شده از روزنامههای تهران حاکی از آن است که یک مهندس آمریکایی که چهار ماه پیش در ایران بازداشت شده، اعتراف کرده که برای سازمان سیا جاسوسی کرده است. این روزنامهها متن مصاحبهای با جان پاتیس را که بهتازگی از تلویزیون ایران پخش شده، منتشر کردند.
پاتیس، ۵۰ ساله و اهل کارولینای جنوبی، اظهار داشته که از سال ۱۹۶۹ در ایران مشغول به کار بوده و اطلاعاتی درباره تأسیسات و پروژههای مخابراتی، نرخ بازار سیاه ارز و صادرات نفت ایران برای سیا ارسال کرده است. سخنگوی سیا در واشنگتن اعلام کرد که این سازمان اصولاً از تأیید یا تکذیب گزارشهای ادعایی خودداری میکند و گفت: «هر چیزی که ما بگوییم به او کمکی نخواهد کرد.»
در زمان بازداشت، پاتیس برای شرکت Cosmos Engineers Inc. در مریلند کار میکرد و در ایستگاه اصلی ماهوارهای ایران در اسدآباد فعالیت میکرد. او توضیح داده که اطلاعات مربوط به اسدآباد را از طریق تلکس برای شرکت ارسال میکرد و یکی از مقامات شرکت نیز از این همکاری آگاهی داشت.
پاتیس خاطرنشان کرده که سفرهایش به تهران با گذرنامه ایتالیایی به نام “Giovanni Pattis” انجام میشد و سیا همچنین از او خواسته بود اطلاعاتی درباره صادرات نفت ایران و ارزیابی خسارات ناشی از حملات هوایی عراق را ارائه دهد.**بازداشت شهروندان خارجی در ایران به اتهام جاسوسی**
در گزارشی جدید، به موضوع دستگیری شهروندان خارجی در ایران پرداخته شده است. به دنبال درخواستهای آمریکا برای دریافت اطلاعات از ایران، جان پاتیس، آمریکایی ۵۰ ساله، بهعنوان مشاور در ایران مشغول به کار بود. وی در سالهای ۱۹۸۴ و ۱۹۸۶ دو فهرست از قطعات یدکی ارائه کرده بود. به دنبال بمبارانهای عراق از جمله در اسدآباد، او به اتهام انتقال اطلاعات به CIA و کمک به حملات عراقیها متهم شد.
در ماههای ژوئن و ژوئیه، جنگندههای عراقی به اسدآباد حمله کردند که منجر به کشته شدن دو کارگر و اختلال در ارتباطات تلفنی شد. مقامات ایرانی بهطور غیررسمی ادعا کردند که اطلاعات پاتیس به شکلگیری این حملات کمک کرده است. این در حالی است که هیچ گزارشی از برگزاری دادگاهی برای وی منتشر نشده است.
پاتیس در اظهارات خود به فعالیتهای جاسوسی اعتراف کرد، اما تأکید کرد که اطلاعاتش به نفع عراق نبوده و فعالیتش خصمانه محسوب نمیشود. او همچنین به احتمال طولانی بودن مدت زمان زندانش اشاره کرد و ابراز داشت که آزادیاش به تغییر روابط میان آمریکا و ایران وابسته است.
از سوی دیگر، در نیکوزیا، مقامات فرودگاه تهران تأیید کردند که خبرنگار آمریکایی جرالد سیب روز گذشته با پرواز لوفتهانزا ایران را ترک کرده است. سیب که به اتهام جاسوسی در یک تور مطبوعاتی بهوقوع پیوسته، بازداشت شده بود، پس از بررسیهای قضایی از کشور اخراج شد و از بازگشت به ایران منع شد.
در مورد دیگر، مهندس کانادایی به نام فیلیپ انگس که به اتهام جاسوسی بازداشت شده بود، به زودی آزاد خواهد شد. همچنین، گزارشی مبنی بر زندانی بودن یک متخصص مخابرات آمریکایی و یک تاجر بریتانیایی با اتهامات مشابه در ایران منتشر شده است.
