**غزال زیاری – تغییرات دما در فصل تابستان و پدیده تأخیر فصلی**
طبق تقویم نجومی، عبور از نیمه مرداد و ورود به شهریور باید به تدریج منجر به کوتاه شدن روزها و کاهش دما شود. با این حال، واقعیت نشان میدهد که این روزها همچنان گرمترین روزهای سال را تجربه میکنیم. این موضوع که برای بسیاری گیجکننده است، در علم هواشناسی به عنوان «تأخیر فصلی» شناخته میشود. این پدیده در کنار عوامل محیطی همچون توسعه شهری و الگوهای مصرف انرژی، منجر به افزایش گرما میشود که ظاهراً به این زودیها فروکش نخواهد کرد.
**عوامل ادامه گرما پس از انقلاب تابستانی**
به طور کلی تصور بر این است که اوج گرما در اوایل تیرماه و زمان انقلاب تابستانی است، زیرا زمین در این زمان بیشترین تابش خورشیدی را دریافت میکند. اما فیزیک جوی و اقیانوسها بُعد پیچیدهتری دارند. تأخیر فصلی به این معناست که زمین و آبها انرژی گرمایی را به آرامی جذب و آزاد میکنند. در روزهای تیر و مرداد، میزان انرژی دریافتی از خورشید همچنان بیشتر از مقداری است که بازتاب میشود. این انباشت انرژی باعث میشود که اوج حرارت با تأخیر چند هفتهای نسبت به حداکثر تابش خورشید ظاهر شود و در نتیجه، شهریورماه به ادامه گرمای مرداد تبدیل میشود.
**پدیده «جزیره گرمایی شهری»**
در مناطق روستایی یا ییلاقی، معمولاً در شبها دما به طور قابل توجهی کاهش مییابد؛ اما این موضوع در کلانشهرها صادق نیست. دلیل اصلی آن پدیده «جزیره گرمایی شهری» است. ساختمانها و سطوح سخت در شهرها به طور مؤثری نور خورشید را جذب و در طول روز گرما را ذخیره میکنند. با تاریکی، این سطوح به جای خنک شدن، گرمای ذخیرهشده را آزاد میکنند. افزون بر این، تراکم ساختمان های بلند، «دره شهری» را ایجاد میکند که مانع از خروج گرما از سطح زمین به جو میشود.
**نقش کولرهای گازی در گرما**
یکی دیگر از عوامل گرمایش غیرطبیعی در شهرها، استفاده از کولرهای گازی است. این دستگاهها گرما را جابهجا کرده و در واقع، به تولید سرما نمیپردازند. در نتیجه، به این دماهای بالاتر دامن میزنند و نیاز به بررسی و مدیریت الگوی مصرف انرژی در شهرها را ضروری میکند.یک کولرگازی برای کاهش دمای داخلی ساختمان، با استفاده از سیکل تبرید، گرما را از آن گرفته و با مصرف انرژی الکتریکی، به خارج از ساختمان منتقل میکند. بر اساس قانون دوم ترمودینامیک، این فرآیند همواره با تولید حرارت غیرمستقیم همراه است. هنگامی که به طور همزمان در یک خیابان شلوغ تعداد زیادی کولر گازی فعال هستند، مقادیر زیادی حرارت مصنوعی به هوای محیط اطراف افزوده میشود.
مطالعات نشان میدهند که در کلانشهرهای پرتجمّع، گرمای ایجاد شده از سیستمهای تهویه مطبوع میتواند دمای هوای خیابان را بین یک تا سه درجه سانتیگراد بالاتر ببرد. این فرآیند فشار بیشتری به کولرهای گازی وارد میکند و در نتیجه، مصرف برق آنها افزایش مییابد و گرمای بیشتری نیز به خارج پمپاژ میشود. این چرخه معیوب موجب میشود تابستان برای ساکنان شهر به یک مشکل دائمی بدل شود.
در مورد وضعیت فعلی گرما که در اواخر مرداد احساس میشود، میتوان گفت این پدیده نتیجهای است از یک رویداد طبیعی و تأثیرات نامناسب شهری، شامل جزایر گرمایی و دفع حرارت اضافی از کولرها. برای مقابله با این شرایط، نیاز به بازگشت به سازههای سازگار با محیط، افزایش فضای سبز و سطوح نفوذپذیر و همچنین بهکارگیری فناوریهای خنککننده با اثرات کمتر بر حرارت وجود دارد. این موارد باید با در نظر گرفتن اثرات گرمایش زمین که سبب افزایش موجهای گرما در تابستانهای اخیر شده، همراه باشد.
منابع: weather، noaa، epa، mdpi
