به گزارش خبرگزاریها، فصلنامه آماری سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی مربوط به بهار ۱۴۰۵، تصویر واضحی از وضعیت بازار ارتباطات در ایران ارائه میدهد. بر اساس این آمار، شبکه سیار به عنوان بخش غالب ارتباطات عمومی کشور شناخته میشود و از طرفی، رشد خدمات پهنباند عمدتاً در همین چارچوب صورت میگیرد. در مقابل، کاهش خطوط تلفن ثابت و اشتراکهای روستایی و شهری به چشم میخورد. این دادهها نشان میدهد که چالش اصلی بازار ارتباطات ایران دیگر بهبود دسترسی اولیه نیست، بلکه دگرگونی در فناوری و الگوی مصرف کاربران است.
فصلنامه مزبور دگرگونیهای موجود را در چندین سطح مورد بررسی قرار داده است. آمارهای مربوط به مکالمات و پیامکها، ترکیب فناوری پهنباند سیار و سهم اپراتورها، به وضوح نشاندهنده بازاری است که در آن موبایل هم به ابزار ارتباطی صوتی و پیامرسان و هم به عنوان درگاهی برای دسترسی به اینترنت تبدیل شده است.
در بهار ۱۴۰۵، حجم مکالمات در شبکه سیار به بیش از ۱۰۰ میلیارد دقیقه رسیده است و به طور میانگین، هر کاربر به صورت ماهانه ۱۹۲ دقیقه مکالمه انجام میدهد. همچنین، ۸۶ میلیارد و ۱۴۶ میلیون پیامک در همین مدت مبادله شده و هر کاربر به طور متوسط ۱۶۵ پیامک در ماه ارسال کرده است. این ارقام نشاندهنده ابعاد وسیع زیرساخت شبکه سیار در کشور است.
تأکید بر این اعداد باید فراتر از حجم مصرفی باشد. زیرساختهای سیار ایران با بازاری روبروست که ضمن بر عهده داشتن ارتباطات سنتی، بار اصلی توسعه دسترسی پهنباند را نیز به دوش میکشد. این موضوع ضرورت سرمایهگذاری در ظرفیت شبکه و نسلهای جدید ارتباطی را به مسئلهای حیاتی تبدیل میکند.
در مقایسه با آمارهای سیار، وضعیت تلفن ثابت به سمت افول پیش میرود. تعداد تلفنهای همگانی کشور از ۵۲ هزار و ۷۸۷ دستگاه در بهار ۱۴۰۴ به ۵۱ هزار و ۳۹۶ دستگاه در بهار ۱۴۰۵ کاهش یافته که معادل کاهشی ۲.۶۴ درصدی است. همچنین تعداد خطوط شهری و روستایی شرکت مخابرات از سال ۱۴۰۰ به بعد به طور مداوم کاهش یافته است.
بازار تلفن ثابت به لحاظ رقابتی نیز با تمرکز بالایی مواجه است؛ بهطوریکه ۹۸ درصد مشترکان در اختیار شرکت مخابرات ایران و شرکتهای ارائهدهنده خدمات یکپارچه قرار دارند. سهم ارائهدهندگان خدمات ارتباطات ثابت تنها ۲ درصد و سهم دیگر شرکتها تقریباً صفر گزارش شده است. این وضعیت نشاندهنده فاصله معنادار ساختار رقابتی بازار ثابت با بازار سیار است.### بازار ارتباطات ایران: روندها و آمارهای جدید
آخرین دادههای منتشر شده در فصلنامه آماری، روند افزایش تعداد مشترکان و ضریب نفوذ پهنباند سیار را از زمستان ۱۳۹۹ تا بهار ۱۴۰۵ نشان میدهد. بر اساس این آمار، در بهار ۱۴۰۵، حدود ۹۲ درصد از مشترکان پهنباند سیار از فناوری 4G، پنج درصد از 5G و سه درصد از 3G بهرهبرداری میکنند.
این آمار به وضوح نشان میدهد که فناوری 4G به ستون فقرات بازار ارتباطات ایران تبدیل شده و 3G به مرحله پایانی عمر خود نزدیک میشود. همچنین، افزایش سهم 5G به پنج درصد نشاندهنده آغاز روند انتقال به نسل جدید فناوریهاست، هرچند هنوز راه زیادی تا تبدیل شدن آن به فناوری غالب وجود دارد. بهنظر میرسد که در آینده، سرمایهگذاریها به تدریج به همزیستی فناوریهای 4G و 5G منتقل خواهد شد.
از جنبه سیاستگذاری، رشد تقاضای داده در بازاری که عمده مشترکان آن بر فناوری 4G متمرکز هستند، فشار قابلتوجهی بر ظرفیت شبکه موجود ایجاد میکند. در این شرایط، کیفیت تجربه کاربری بیش از هر چیز به عواملی چون ظرفیت رادیویی، تراکم سایتها، فیبررسانی به سایتهای موبایل و تخصیص کارآمد فرکانس وابسته خواهد بود.
### تجزیه و تحلیل ساختار بازار
بررسی ساختار بازار پهنباند سیار نشان میدهد که این بازار از تمرکز بالایی برخوردار است. طبق آمار، همراه اول با ۵۵ درصد و ایرانسل با ۴۱ درصد از کل مشترکان در جایگاههای اول و دوم قرار دارند، در حالی که رایتل تنها چهار درصد از بازار را در اختیار دارد. به این ترتیب، دو اپراتور اصلی تقریباً ۹۶ درصد از بازار را تحت تسلط خود دارند.
این تمرکز لزوماً به معنای کاهش رقابت نیست؛ زیرا عوامل متعددی مانند سهم درآمد، قیمت و کیفیت نیز نقش دارند. با این حال، سهم بالای دو اپراتور از بازار نشان میدهد که تصمیمات آنها در زمینه سرمایهگذاری و فناوری به شکلگیری مسیر غالب بازار پهنباند موبایل ایران تأثیر خواهد گذاشت.
### جمعبندی
فصلنامه آماری بهار ۱۴۰۵ تصویری از یک بازار ارتباطی به نمایش میگذارد که بر پایه شبکه سیار بنا شده است. با بیش از ۱۰۰ میلیارد دقیقه مکالمه و ۸۶ میلیارد پیامک در یک فصل، همچنین سهم ۹۲ درصدی 4G از کل مشترکان، نشاندهنده وزن بالای زیرساخت سیار در این بازار است. در عین حال، کاهش استفاده از تلفنهای ثابت و کاهش مشترکان تلفن ثابت شهری و روستایی، به تغییر رفتارهای ارتباطی کاربران اشاره دارد.
توسعه آینده ارتباطات در ایران، بیش از آنکه به افزایش خطوط جدید مربوط باشد، به بهبود ظرفیت و کیفیت شبکه ارتباط دارد. حرکت به سوی تکنولوژی 5G بهعنوان پاسخ به رشد مصرف داده و حفظ کیفیت 4G در دوران گذار، از مقولههای حیاتی برای این مرحله به شمار میرود. در نهایت، آمارهای بهار ۱۴۰۵ نشان میدهند که شبکه سیار به یک زیرساخت عمومی برای دسترسی به اقتصاد و زندگی دیجیتال ایران تبدیل شده است.
