**خبرگزاری مهر – گروه سلامت:** ناباروری به شرایطی اطلاق میشود که در آن زوجی پس از یک سال رابطه جنسی منظم و بدون استفاده از روشهای پیشگیری، نتوانند بارداری را تجربه کنند. این تعریف بهخصوص در مورد زوجهایی که سابقه پزشکی قابلتوجهی ندارند، بهکار میرود. با این حال، در مواردی که مشکل خاصی شناسایی شده یا پزشک به بروز ناباروری مشکوک است، بهویژه برای زنانی که سن آنها بالای ۳۵ سال است، این بازه زمانی به شش ماه کاهش مییابد.
درک درست ناباروری باید به مفهوم «زوج» تلقی شود و نه تنها فرد. بسیاری از زنان به محض اینکه در چند ماه اول تلاش برای بارداری موفق نمیشوند، دچار استرس و نگرانی میگردند. این احساس معمولا بهدلیل شنیدهها از دوستان و آشنایان شکل میگیرد، بهعنوان مثال وقتی دیگران از بارداری سریع خود در مدت کوتاه صحبت میکنند. این امر میتواند منجر به اضطراب در زنانی شود که پس از چند ماه هنوز نتیجه مثبتی نگرفتهاند.
در این خصوص، گفتگویی با **آزاده طرفداری، استاد تمام گروه زنان و زایمان دانشگاه علوم پزشکی تهران** انجام شده است.
**زمان مناسب برای بارداری چه زمانی است؟**
**طرفداری:** بهطور متوسط، شانس بارداری در هر سیکل قاعدگی برای یک خانم بین ۲۰ تا ۲۵ درصد است. این آمار با گذشت زمان افزایش یافته و به حداکثر شانس حدود ۹۵ درصد میرسد، که نیاز به زمان کافی دارد. حتی در زنان جوانتر، پزشکان ممکن است زمان بیشتری را برای تلاش طبیعی به بارداری پیشنهاد دهند.
اگر پس از یک سال در بانوان جوان و شش ماه در زنان بالای ۳۵ سال بارداری صورت نگیرد، تعریفی تحت عنوان ناباروری مطرح شده و ارزیابیهای تخصصی آغاز میشود. با وجود پیشرفتهای درمان ناباروری، توصیه اصلی به زوجین این است که بارداری را به تأخیر نیندازند. این توصیه بهویژه برای اولین بارداری حائز اهمیت است و باید در نظر داشت که نخستین بارداری نباید به سن بالای ۳۵ سال موکول شود.
بهطور معمول، سن ایدهآل باروری و توسعه توانایی باروری زنان، حدود ۲۵ سالگی است. به تأخیر انداختن بارداری، حتی در حد کم، ریسک مواجهه با مشکلات پنهان را افزایش میدهد که شاید زمانی شناسایی شوند که فرصتهای درمان از دست رفته باشد. با افزایش سن، بهویژه پس از ۳۵ سالگی، ذخایر تخمدانی در زنان کاهش مییابد و این روند از ۴۰ تا ۴۲ سالگی شدت بیشتری میگیرد.
در این شرایط، حتی موفقیت روشهای پیشرفته درمان ناباروری مانند IVF نیز کاهش مییابد و گاهی پزشکان ناچار میشوند به روشهای دیگری مانند استفاده از تخمک اهدایی روی آورند. این واقعیتها نشان میدهد که آگاهی از مفهوم ناباروری، زمان مناسب بارداری و اهمیت سن میتواند نقش مؤثری در تصمیمگیری آگاهانه زوجین و حفظ شانس باروری آنان ایفا کند.
**درمانهای ناباروری و پیشرفتهای داخلی در IVF**
**طرفداری:** اولین بارداری باید پیش از ۳۵ سالگی اتفاق بیفتد. اهمیت این نکته در آن است که اگر زوجین با عدم موفقیت در بارداری مواجه شوند و به درمانهای ناباروری نیاز داشته باشند، زمان طلایی درمان نباید از دست برود. افزایش سن میتواند شانس موفقیت درمانهای باروری را کاهش داده و فرایند درمان را پیچیدهتر کند.
در حال حاضر، انواع تکنیکهای پیشرفته باروری در کشور موجود است. روش IVF بهطور معمول و همچنین تکنیک ICSI بهطور گسترده بهکار میرود. همچنین، روشهای تشخیصی پیش از لانهگزینی که از تکنیکهای پیشرفته به حساب میآیند، در مراکز تخصصی ارائه میشوند. این روشها بهخصوص در مواردی که یکی از زوجین دارای اختلال ژنتیکی باشد، کاربرد دارند.**توسعه تولید داخلی در درمان ناباروری و IVF**
در تلاش برای جلوگیری از انتقال اختلالات به فرزندان، تکنیکهای IVF بهعنوان راهکار مؤثری شناخته شدهاند. اگرچه بسیاری از این تکنیکها هزینهبر هستند و تنها در مراکز خاص ارائه میشوند، اما سطح دانش و پیشرفتهای مرتبط با IVF در کشور به استانداردهای جهانی نزدیک شده است.
هزینههای درمان ناباروری و IVF در کشورهای مختلف بهطور قابلتوجهی بالاست. بهعنوان مثال، هزینه هر سیکل IVF در کشورهایی نظیر کانادا و ایالات متحده ممکن است بین ۲۰ تا ۴۰ هزار دلار باشد. در ایران، با اجرای قانون جوانی جمعیت، بخشی از هزینهها برای زوجهای نابارور تحت پوشش قرار گرفته است. بر اساس این طرح، تا ۹۰ درصد هزینههای مربوط به داروها و سیکلهای IVF بهصورت کمکهزینه باروری تامین میشود.
این حمایت مالی عمدتاً شامل زوجهایی میشود که به مراکز دولتی مراجعه کرده و بهطور چشمگیری فشار اقتصادی درمان ناباروری را کاهش داده است. با وجود هزینههای جانبی مانند رفتوآمد و ویزیت، این حمایت مالی مدیریت هزینهها را بسیار آسانتر کرده است و دغدغه مالی، که یکی از منابع اصلی استرس در مسیر درمان ناباروری است، تا حد زیادی کاهش یافته است.
در گذشته، مراکز IVF به تجهیزات وارداتی وابسته بودند و این وابستگی در شرایط تورم و تحریم به چالشی جدی تبدیل شده بود. با این حال، شرکتهای دانشبنیان داخلی اقدام به تولید تجهیزات تخصصی کردند و این روند منجر به خودکفایی در تأمین ابزارهای لازم برای IVF شد. این شرکتها با همکاری با پزشکان و متخصصان، به نیازسنجی دقیق و تولید نمونههای اولیه پرداختند.
این تعامل میان تولیدکنندگان و مراکز درمانی باعث بهبود کیفیت محصولات و کاهش وابستگی به هزینههای خارجی شده است. در حال حاضر، بیشتر تجهیزات مورد استفاده در درمان ناباروری در کشور تولید داخلی هستند و نرخ موفقیت درمانها، بهویژه IVF، همچنان در سطح قابل قبولی باقی مانده است.
محیطهای مورد نیاز برای IVF، از جمله محیطهای کشت و فریز جنین و تخمک، بهطور عمده در کشور تولید میشوند. با وجود مقاومتهایی که در ابتدای کار نسبت به استفاده از محصولات داخلی وجود داشت، کیفیت این تجهیزات بهحدی افزایش یافته است که مراکز درمان ناباروری به استقلال قابل قبولی دست یافتهاند. همچنین، داروهای مورد استفاده در IVF نیز نقش حیاتی در بهبود موفقیت درمانها دارند.### تولید داروهای ناباروری در داخل کشور بر اساس نیازهای بیمارها
در حوزه درمان ناباروری، گنادوتروپینها بهعنوان داروهای اصلی برای تحریک تخمدان و رشد فولیکولها شناخته میشوند. تا چند سال پیش، این داروها تنها از کشورهای اروپایی وارد میشدند و هزینههای بالایی را به بیماران تحمیل میکردند. اما با ظهور شرکتهای دانشبنیان داخلی، تولید این داروها در کشور آغاز شد.
در دهه ۹۰، یکی از پیشروترین شرکتها با تمرکز بر داروهای نوترکیب تولید گنادوتروپین را راهاندازی کرد و امروزه این داروها بهعنوان بخش جزیی و حیاتی در پروتکلهای درمان ناباروری استفاده میشوند. به دنبال آن، چندین شرکت دیگر نیز به این عرصه وارد شدند و حالا بخش قابل توجهی از داروهای مورد نیاز برای درمان ناباروری در داخل تولید میشود.
با داخلی کردن تجهیزات و داروها، مقدار قابل شناسایی از هزینههای درمان ناباروری بهوسیله کمکهزینههایی که تا ۹۰ درصد هزینهها را پوشش میدهد، مبنای واقعی پیدا کرده است. همچنین برای مواردی که شامل هزینههای باقیمانده است، تسهیلات و وامهای خاصی در نظر گرفته شده که بار مالی را برای زوجهای نابارور کاهش میدهد. این تغییرات به ایجاد توازن میان هزینهها و حمایتهای مالی منجر شده است.
بهطور کلی، درمان IVF که پیشتر کاملاً وابسته به داروها و تجهیزات خارجی بود، اکنون به حالتی رسیده است که بیشتر اجزای آن در کشور تولید میشود. البته تنها تعداد محدودی از داروها هنوز بهصورت وارداتی در دسترس هستند و برای بیماران خاص کاربرد دارند. این داروها با سوبسید به بیماران داده میشوند، اما در حال حاضر اکثریت بیماران IVF با استفاده از تجهیزات و داروهای داخلی تحت درمان قرار میگیرند.
### تبعات به تعویق انداختن بارداری
توسعه تکنیکهای درمان ناباروری و پوشش قابل توجه هزینهها توسط بیمه و حمایتهای دولتی، بههیچ وجه نباید به تأخیر در بارداری منجر شود. باید توجه داشت که هیچ درمانی، حتی درمانهای ناباروری، موفقیت صددرصدی ندارد و تأخیر در اقدامات ممکن است منجر به مشکلاتی شود.
تصور اینکه با پیشرفتهای پزشکی میتوان بارداری را به تعویق انداخت، ممکن است خطرناک باشد. ناباروری اغلب یک فرآیند پیچیده و زمانبر است و هیچ تضمینی برای موفقیت نهایی آن وجود ندارد. به همین دلیل زوجها باید در اولین فرصت مناسب برای بارداری اقدام کنند.
مدیریت اضطراب در هنگام تصمیمگیری برای بارداری اهمیت دارد. در سالهای اخیر، برخی زنان بلافاصله پس از تصمیم به بارداری، آزمایشهای متعددی انجام میدهند که تفسیر آنها نیاز به تخصص دارد. نباید نتایج این آزمایشها بهصورت خودسرانه و بر اساس اطلاعات گمراهکننده تحلیل شود.
از سوی دیگر، استفاده نادرست از درمانهای ناباروری ممکن است به بارداریهای چندقلویی منجر شود که خود دارای عوارض بیشتری هستند. بارداریهای چندقلویی معمولاً پرخطرتر از بارداریهای تکقلویی محسوب میشوند و احتمال بروز عوارضی چون زایمان زودرس و نیاز به بستری نوزاد در NICU را افزایش میدهند.
بهطور کلی، بارداری تکقلویی ایمنترین گزینه است و متخصصان به دنبال جلوگیری از درمانهای غیر ضروری هستند که ممکن است عوارض شدیدی برای مادر و نوزاد بهوجود آورد.
زوجهایی که تصمیم به بارداری دارند باید با آرامش ذهن و بدور از افکار منفی اقدام کنند. نگرانیهای مانند سن بالا یا دیر ازدواج کردن معمولاً بیاساس است و بسیاری از افراد حتی در سنین بالاتر نیز میتوانند بهراحتی باردار شوند.زوجین که قصد بارداری دارند، باید پس از انجام آزمایشهای لازم و دریافت تأییدیه پزشکی، بدون توجه به وسواسهای رایج، به فرایند بارداری بپردازند. در این راستا، انجام آزمایشهای اولیه سلامت برای اطمینان از عدم وجود مشکلات پزشکی ضروری است. نگرانیهای غیرضروری ممکن است نه تنها کمکی به بارداری نکند، بلکه به مانعی روانی تبدیل شود.
اگر سن زوجین بالاتر است یا عوامل خطر مربوط به ناباروری وجود دارد، مشاوره پزشکی باید هر چه سریعتر صورت گیرد. وجود سابقه جراحی در ناحیه رحم یا تخمدان، سن بالا و برخی بیماریهای خاص میتواند نیاز به مراجعه زودهنگام به پزشک را افزایش دهد. در این موارد، خوددرمانی به شدت مورد منع قرار میگیرد، زیرا مصرف داروها بر اساس تجربیات دیگران میتواند به نتایج منفی منجر شود.
اقدام بهموقع بر اساس توصیههای پزشکی، کاهش آسیب روانی، مراجعه به موقع در صورت بروز عوامل خطر و پیروی از روشهای علمی به جای خوددرمانی از جمله معیارهای کلیدی برای دستیابی به بارداری سالم و مؤثر خواهند بود. اهمیت همدلی بین زوجین و جلوگیری از مداخلات غیرعلمی نیز در این مسیر不可 انکار است.
