به نقل از خبردونی، سفرنامههای نگاشته شده توسط غربیان به عنوان منابع ارزشمندی برای درک وضعیت اجتماعی زنان در تاریخ معاصر ایران شناخته میشوند. تفاوتهای قابل توجه در پوشش و نحوه حضور زنان ایرانی در جامعه، موجب شده است که بسیاری از سیاحان و دیپلماتهای غربی، مشاهدات خود را با دقت ثبت کنند. اس.جی.دبلیو بنجامین، نخستین سفیر ایالات متحده در دوره ناصرالدینشاه قاجار، یکی از این ناظرین است که کتاب خود با عنوان «ایران و ایرانیان در عصر ناصرالدینشاه قاجار» را به توصیف زندگی زنان ایرانی اختصاص داده است.
بنجامین با شگفتی به این نکته اشاره میکند که با وجود اینکه شاعران ایرانی به زیبایی زنان اشعار میسرایند، اما خودشان از دیدن آنها محروماند. او به تصویر میکشد که زنان مسلمان در تهران با حجاب کامل و روبنده در انظار عمومی حاضر میشوند و ساختار خانههای ایرانی، شامل اندرونی و بیرونی، دنیایی مجزا برای زنان ایجاد میکند؛ دنیایی که آنگونه که او میگوید، برای خارجیان پنهان است و کارکردی فراتر از سکونت دارد. به گفته او، اندرونی علاوه بر اینکه محل زندگی زنان است، به نوعی پناهگاهی امن و جایگزینی برای محافل اجتماعی ممنوع محسوب میشود.
با این حال، بنجامین تأکید میکند که باید از ظاهر قضیه، ناپویایی و عقبماندگی زنان ایران را نتیجهگیری نکرد. به زعم او، زنان اگرچه به شکل غربی تحصیل نکردهاند، اما نقش مهم و مؤثری در سیاست و روابط قدرت دارند. بسیاری از نفوذها و تصمیمهای اساسی، از طریق شبکهای از روابط زنانه در پس زمینه شکل میگیرد.
به نظر بنجامین، حجاب نه تنها نمادی از محدودیت نیست، بلکه ابزاری برای تحرک، ناشناسی و حتی قدرت عمل زنان در محیط شهری است؛ پوششی که به آنان اجازه میدهد آزادانه در رفت و آمد باشند و در عین حال، تأثیرگذارانی خاموش در عرصه سیاست و اجتماع باقی بمانند.
متن کامل این گزارش در دسترسی قرار دارد.
