**چهره اقتصادی ایران: ابوالحسن ابتهاج**
ابوالحسن ابتهاج، که به خاطر ارتباطش با تحولاتی در ادبیات معاصر و همچنین نقشهای کلیدیاش در تصمیمگیریهای اقتصادی دوران پهلوی دوم مطرح است، مسیری را از کارمندی در بانک شاهی تا ریاست سازمان برنامه و بودجه طی کرده است. وی در تاریخ ۸ آذر ۱۲۷۸ در رشت به دنیا آمد. پدرش، میرزا ابراهیمخان ابتهاجالملک، از شخصیتهای اثرگذار شمال ایران و رئیس گمرکات انزلی بود. در مورد پدر او، ادعاهای مختلفی وجود دارد، از جمله مباحثی درباره پیوستگیاش به بهاییت که همچنان محل بحث است.
**آغاز فعالیتهای بانکی**
دوران پر بار زندگی ابوالحسن ابتهاج با تحصیلاتش در خارج از کشور آغاز شد. او ابتدا در بانک شاهی رشت فعالیتهای خود را آغاز کرد و سپس به تهران منتقل شد. ابتهاج در دادگستری نیز به عنوان حکمدار اقتصادی فعالیت کرده و در سالهای بعد عهدهدار سمتهای مختلفی در بانکهای دولتی، از جمله معاونت بانک ملی و مدیریت بانک رهنی شد. او در سال ۱۳۲۱ به مدیریت بانک ملی منصوب گردید و طی این دوره تغییرات مهمی از جمله انتقال پشتوانه پول کشور از نقره به طلا انجام داد.
**تغییرات و چالشها**
پس از عزل از مدیرعاملی بانک ملی در دولت رزمآرا، روابط ابتهاج با شاه رو به افول گذاشت. او در سال ۱۳۲۹ به عنوان سفیر ایران در فرانسه منصوب شد اما اختلافات سیاسی موجب برکناریاش در سال ۱۳۳۱ شد. در دورانی که به وطن بازگشت، تغییرات بسیاری در کشور اتفاق افتاده بود، و او بر کار در سازمان برنامه متمرکز شد و تلاش کرد کارشناسان خارجی را از دانشگاه هاروارد به این سازمان دعوت کند.
**آخرین فعالیتها و دستگیری**
پس از خروج از سازمان برنامه، ابتهاج اقدام به تأسیس بانک ایرانیان کرد، مورد انتقادات قرار گرفت و بهدلیل نظراتش درباره سیاستهای اقتصادی شاه در سال ۱۳۴۰ به زندان افتاد. او در این زمان در مصاحبهای گفت که به دلیل عدم فرصت برای تکمیل تحقیقاتش، بازداشت شده است و در ادامه مجدداً به انتقاد از شرایط اقتصادی پرداخت.در سالهای اخیر، اتهامات مربوط به آبادانیهای خوزستان به یکی از موضوعات جنجالی تبدیل شده است. در این راستا، یکی از شخصیتهای برجسته، ابتهاج، در اظهارنظری بیان کرده است: «میروند، من باید به زندان بروم. اتهام من آبادانیهای خوزستان است» (ایسنا، ۲۰ آبان ۹۷، کد خبر ۹۷۰۸۲۰۰۹۵۱۸).
در آن زمان، علی امینی به عنوان نخستوزیر فعالیت میکرد و دستگیری ابتهاج را بر عهده نگرفت. او اعلام کرد که این اقدام بدون هماهنگی صورت گرفته و بهطور مستقل از وزارت دادگستری انجام شده است. با این حال، ابتهاج در خاطرات خود عنوان میکند که چنین دستگیری بدون توافق میان سران ممکن نبوده است. پس از این حادثه، ابتهاج با دولت دچار اختلافات شد و ارتباطش با امینی قطع گردید. او پس از هشت ماه، با وثیقهای بالغ بر ۷۲ میلیون تومان از زندان آزاد شد (نقد کتاب خاطرات علی امینی، ماجرای زندانی کردن ابتهاج، دنیای اقتصاد، ۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۹).
ابتهاج پیش از پیروزی انقلاب اسلامی احساس کرد که ادامه حضورش در کشور غیرممکن است، لذا سهام بانک خود را به هژبر یزدانی منتقل کرد و سپس به غرب مهاجرت کرد. او در سن نزدیک به ۹۰ سالگی در لندن درگذشت.
