به گزارش خبر دُنی، تاسیس سازمان انرژی اتمی ایران در تابستان 1353 به عنوان نخستین گام در راستای توسعه فناوری هستهای در کشور، نقطه عطفی در این حوزه به شمار میآید. این سازمان که در پاسخ به رویاهای هستهای محمدرضا پهلوی ایجاد شد، به ایران این امکان را داد که به چرخه تولید سوخت هستهای دست یابد.
در تاریخ 16 تیرماه 1353، مجلس بیستوسوم شورای ملی با ریاست عبدالله ریاضی به تاسیس سازمان انرژی اتمی رای داد. این اقدام در راستای برنامههای هستهای شاه، که سالها در پی تحقق آن بود، صورت گرفت.
در دهه 30 شمسی و پس از پیشنهاد “اتم برای صلح” از سوی آیزنهاور، رئیسجمهور وقت آمریکا، نخستین توافقات هستهای ایران با واشنگتن آغاز شد. در این زمان، ایران به عنوان متحد کلیدی آمریکا در خاورمیانه به دریافت فناوری هستهای دست یافت.
در اسفند 1335، توافق ایران و آمریکا بر سر دریافت 12 میلیون دلار کمک بلاعوض و انتقال دانش هستهای به امضا رسید. این توافق به تصویب مجلس شورای ملی در بهمنماه 1337 رسید و دانشگاه تهران به عنوان مرکز اصلی توسعه صنعت هستهای شناخته شد. در همین سال، ایران به عضویت سازمان انرژی اتمی درآمد و “انستیتو علوم هستهای” در این دانشگاه راهاندازی گردید.
آمریکاییها همچنین رآکتور تحقیقاتی 5 مگاواتی تهران، معروف به “ام. تی. آر”، را در اختیار ایران قرار دادند. این رآکتور با اورانیوم غنیشده 93 درصدی کار میکرد و قابلیت تولید 600 گرم پلوتونیوم در سال را داشت.
با تاسیس سازمان انرژی اتمی ایران، همکاریهای هستهای بین تهران و واشنگتن گسترش یافت و کشورهای دیگری مانند انگلیس و فرانسه نیز وارد این برنامه شدند. در سال 1354، ایران قراردادی با دو شرکت انگلیسی برای تأمین 2400 تن اورانیوم طبیعی منعقد کرد و شایعاتی از مذاکرات محرمانه برای ساخت 20 نیروگاه هستهای به گوش رسید.
در مهرماه 1355 طی سفر والری ژیسکار دستن، رئیسجمهور فرانسه به تهران، مذاکراتی درباره خرید 6 رآکتور هستهای از فرانسه انجام شد، اما این توافقات هرگز به مرحله اجرا نرسید و برنامههای هستهای شاه با وقوع انقلاب اسلامی متوقف شد.**تحولات هستهای ایران در دهه ۵۰**
براساس گزارشی که روزنامه اطلاعات در تاریخ ۲۸ آبانماه ۱۳۵۳ منتشر کرد، ایران تصمیم به خرید چهار نیروگاه اتمی از کشورهای آلمان و فرانسه گرفت. اکبر اعتماد، نخستین رئیس سازمان انرژی اتمی ایران، این خبر را اعلام و اظهار کرد که دو نیروگاه ۹۰۰ مگاواتی فرانسوی در سالهای ۱۹۸۲ و ۱۹۸۳ به بهرهبرداری خواهد رسید و دو نیروگاه آلمانی نیز در سالهای ۱۹۸۰ و ۱۹۸۱ مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
اعتماد همچنین به طرح شیرینسازی آب دریا در مناطق جنوبی کشور بهعنوان یکی از اهداف استفاده از انرژی هستهای اشاره کرد و هزینه ساخت نیروگاهها را در حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ دلار برای هر کیلووات برق برآورد کرد. وی تأکید کرد که سوخت تمامی نیروگاهها تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی مصرف خواهد شد و مقاصد ایران در بهرهبرداری از این صنعت کاملاً صلحآمیز است.
در ادامه و در تاریخ ۳۰ آبانماه، وقتی که شاه و همسرش در سفر به مسکو بودند، روزنامه اطلاعات گزارشی دیگر تحت عنوان «شهر تحقیقات اتمی در ایران به وجود میآید» منتشر کرد. در این گزارش، برای نخستین بار به برنامهریزی ایران برای خرید ۲۰ تا ۲۴ رآکتور اتمی تا پایان برنامه ششم عمرانی (۱۳۷۱) اشاره شد. همچنین هزینه تقریبی خرید یک رآکتور آلمانی با ظرفیت ۱۲۰۰ مگاواتی بین ۴۸۰ تا ۶۰۰ میلیون دلار تخمین زده شد. ایران همچنین با پنج کشور اصلی تولیدکننده رآکتورهای هستهای شامل آمریکا، فرانسه، آلمان، کانادا و سوئد، مذاکراتی انجام داده است.
