کتاب «زندگی و اندیشه زرتشت» که به کوشش علی دهباشی تالیف شده، به تازگی توسط انتشارات دیدآور منتشر گردید. این اثر شامل مقالات و تحلیلهای معتبر از پژوهشگران و ایرانشناسان برجسته است که به بررسی ابعاد مختلف زندگی و شخصیت زرتشت و باورهای دینی ایشان میپردازد. این کتاب فرصتی مناسب برای درک عمیقتر از این آئین باستانی و میراث فرهنگی ایران به شمار میرود.
در این کتاب، مقالات مهمی نیز در زمینه متون دینی زرتشتی درج شده است. «اوستا» به عنوان یک کتاب غیر یکدست، موضوع تجزیه و تحلیلهای عمیق دانشمندان دین زرتشتی بوده و یافتههای جدید پژوهشگران بر نگرشهای پیشین درباره این متون تأثیر گذاشته است. بررسیهای انجام شده بر الفبای اوستایی نشان میدهد که این خط به دوره ساسانیان برمیگردد.
علی دهباشی در مقدمه کتاب به تاریخچه دین زرتشتی اشاره میکند و میگوید که ایران مهد این دین بوده و در دوران باستان، زرتشتیگری دین رسمی ایرانیان به شمار میرفته است. این دین با هجوم عناصر یونانی و سامی به تدریج دچار تغییراتی شد که از دوران هخامنشی شروع میشود و در زمان حکمرانی ساسانیان به اوج خود میرسد.
زرتشت، به عنوان یک دهقانزاده از شمال غرب ایران، در ۱۵ سالگی به تعلیمات عالی دست یافت. روایات زیادی درباره وی وجود دارد که بعضی از آنها به شکل اغراقآمیز مطرح شده است. دین زرتشت به اصول اخلاقی مبتنی است و به خدایی واحد به نام «اهورامزدا» اشاره دارد. این دین بر اساس دغدغهای عمیق از نبرد خیر و شر در زندگی انسانها طراحی شده است.
در دیانت زرتشتی اولیه، سلسله مراتب مقامات مذهبی وجود نداشت و هر فرد به تنهایی مسئول اعمال خویش بود. با گذر زمان، قوانین بیشتری به این دین اضافه شد. پس از ظهور اسلام، تعدادی از زرتشتیان به هند مهاجرت کردند و در آن کشور به عنوان پارسیان هند شناخته شدند. آنها بخشی از اوستا را به زبان سانسکریت ترجمه کردند و از سال ۱۶۴۰ میلادی، شهر بمبئی را به عنوان مرکز خود انتخاب کردند و جایگاهی مهم در جامعه هند به دست آوردند.
کتاب شامل مقالات متعددی است که به موضوعات مرتبط با زرتشت و دین او پرداختهاند. برخی از مقالات معتبر شامل «ایدئولوژی جامعه ماد» اثر فریدون شایان، «فرهنگ ایران باستان خاوری» نوشته اونا کار کلیما، و مقالات دیگر از پژوهشگران مختلف میباشد.**کتابهای مرتبط با زرتشت**
مجموعهای از مقالات در حوزه زرتشتیگری به تازگی منتشر شده که شامل آثار متعدد نویسندگان مختلف است. از جمله این آثار میتوان به “کیان در گاتاها و یشتها” نوشته کریستنسن و ذبیحالله صفا، “پیشگوییهای زرتشت” از صادق هدایت، و “تاملات زرتشتیان درباره پیشگویی رستاخیز” نوشته تورج دریایی و مهرداد قدرت دیزجی اشاره کرد. سایر آثار شامل “کیش زرتشت و اسلام” اثر مری بویس، “انتقال اندیشههای زرتشتی به اسلام” از شاکه و مرتضی ثاقبفر و “خوراکهای آیینی و سنتی زرتشتیان” به قلم مهوش سروشیان نیز میشوند. مقالات دیگری چون “تاریخچه واژه گبر” نوشته گارنیک آساطوریان و “مقام زن در اوستا” نیز در این مجموعه قرار دارند.
**زادن زرتشت**
احسان یارشاطر در مقالهای با عنوان “زادن زرتشت” به نقل از متون زرتشتی مینویسد که از زمان ورود اهریمن به جهان، هرمزد به مدت سه هزار سال به خلق و سازندگی جهان مشغول بوده و اهریمن با ایجاد ناامنی و آسیبرسانی به آفریدگان هرمزد، آنها را دچار مصیبت کرده است. در دوره سوم، هرمزد زرتشت را به زمین فرستاد تا بشر را به سوی نیکی هدایت کند و دنیا را از شر اهریمن رها سازد.
**چکیده زندگی اساطیری زرتشت**
ژاله آموزگار و احمد تفضلی در مقالهای با عنوان “چکیدهای از زندگانی اساطیری زرتشت” به بررسی سه عنصر اصلی تشکیلدهنده زرتشت پرداختهاند. این سه مؤلفه شامل فر، فروهر و جوهر تن است. فره به عنوان نور ایزدی، فروهر به عنوان روح پاسبان انسان و جوهر تن به معنای جسم مادی شرح داده شدهاند که در قالبی اساطیری به آفرینش آنها پرداخته شده است.
**آتش زرتشت**
کیخسرو شاهرخ در مقالهای به نام “آتش زرتشت” مینویسد که آتش مقدسی که زرتشتیان به آن معتقدند، بیدود و لطیف است و بر فراز گنبدی قرار گرفته که به خودی خود روشن است. وی تأکید میکند که این آتش نمادی از حقیقت مذهب مزدیسنی است و زرتشتیان باید آن را در دل خود روشن نگهدارند تا از نور و حقیقت آن بهرهمند شوند.### لباس زرتشتیان ایران
در نوشتهای از زندهیاد سیمین دانشور تحت عنوان «لباس زرتشتیان ایران» به ریخت و ویژگیهای پوشش زنان زرتشتی پرداخته شده است. به نقل از شاردن، مسافر فرانسوی که در قرن هفدهم به ایران آمده، زرتشتیان در زمان وی شرایط اقتصادی دشواری داشتند و تغییرات عمدهای در لباسهای آنان از آن زمان تا امروز دیده نمیشود. نوع پارچهای که امروزه به عنوان لباس زرتشتیان استفاده میشود از «کج» یزد تهیه میگردد و ترکیبی از رنگهای قرمز، زرد و سبز دارد که به اعتقاد زرتشتیان نمادهای پرچم ایران در روزگاران باستان است. پوشش بانوان شامل یک پیراهن با آستینهای ساده و شلواری با چینهای در مچ است. سرشان نیز با لچکی از زری و یک مکنو پوشیده میشود.
### زمان پیدایش زرتشت
در مقالهای به قلم فرهنگ مهر با عنوان «دیدی نو از دینی کهن» به مساله زمان ظهور زرتشت پرداخته شده است. برخی از ایرانیان بر این باورند که وی در دوران ویشتاسب، پدر داریوش زندگی کرده است؛ اما درستی این ادعا مورد تردید است. پژوهشگران بر این باورند که زرتشت پیامبری بوده که تحولی عظیم در دین کهن ایرانیان ایجاد کرده است. بسیاری از محققان بر اساس تاریخهای سنتی، زرتشت را در زمان ویشتاسب و یا دوره حمله اسکندر به ایران قرار میدهند و اختلافات زمانی میان این تاریخها به دو نکته در مورد تولد و پیامبری او برمیگردد. به نظر میرسد ساسانیان تمایل داشتند تاریخ سلطنت خود را با آغاز هزاره یازدهم منطبق کنند تا بر اعتبار خود بیفزایند.
### خوراکهای آئینی زرتشتیان
مهوش سروشیان در مقالهای که به کوشش کتایون مزداپور تنظیم شده، به موضوع «خوراکهای آیینی و سنتی زرتشتیان در ایران» پرداخته است. او به اصطلاح قدیمی «پلو هفترنگ» اشاره میکند و به بررسی متون قدیمی مانند کتاب «آشپزی دوره صفوی» میپردازد. در اینجا توجه به بوی خوراک اهمیت ویژهای دارد، به ویژه بوی نان که به عنوان نذری بر سر سفرههای آیینی قرار میگیرد. اصطلاح «بربو نهادن» به خوراکهای آیینی اشاره دارد که به نیت بهرهمندی روانهای درگذشتگان تهیه میشوند.
### زن در اوستا
موبد رستم شهزادی در مقالهای با عنوان «مقام زن در اوستا» تاکید میکند که زنان در جامعه ایران باستان مقام والایی داشته و در بسیاری از فعالیتهای روزمره با مردان همکاری میکردند. براساس نوشتههای «نیرنگستان پهلوی»، زنان قادر بودند در سرودن یسنا و برگزاری مراسم دینی نقش ایفا کنند و حتی بهطور مستقل به انجام این گونه فعالیتها بپردازند.در اوقاتی مشخص، زنان در ایران باستان مسئول پاسداری از آتش مقدس بوده و بر اساس کتاب «مادگان»، به حرفههای وکالت و قضاوت نیز مشغول میشدند. در متون باستانی مانند «فروردین یشت»، «شاهنامه» و دیگر حماسهها، نام بسیاری از این زنان نامآور و وطنپرست ذکر شده که به واسطه کارهای نیکشان به زندهروانان جاوید افزوده شدند. این خانمها حتی به مقام شاهی نیز دست یافته و در اوستا، همواره یادشان به نیکویی گرامی داشته شده است.
دکتر جهانگیر اوشیدی در مقالهای تحت عنوان «توضیح چند واژه آیین زرتشت» به بررسی واژه «مزدا» پرداخته و توضیح میدهد که این واژه میتواند از ترکیب «مه» به معنای بزرگ و «رَدا» به معنای دانا شکل گرفته باشد. او تأکید میکند که برای درک درست اهورامزدا و ویژگیهای او، باید به متون کهن اوستا و گاتاها مراجعه شود؛ چرا که متون دیرتر نشاندهنده تغییراتی در آیین زرتشتی هستند که ممکن است با روح تعالیم اصلی مغایرت داشته باشند. پیش از زرتشت، «اهوره»ها به عنوان خدایان قبیلهای شناخته میشدند، اما زرتشت از وجود خدایی یگانه و دانا خبر داد که پشتیبان نیکوکاران است.
همچنین، دکتر پرویز رجبی در مقالهای به بررسی «اهورامزدا در ارمنستان» پرداخته و بیان میکند که یزدانشناسی این سرزمین پیوندی عمیق با دینهای باستانی ایران دارد. او توضیح میدهد که از دوره اشکانیان به بعد، اهورامزدا در کنار ایزدان محلی و ایرانی حضوری فعال داشته و در جشنهای نوروز، ارمنیان به احترام اهورامزدا و دخترش آناهیتا مراسم جشن برپا میکردند.
کتاب «زندگی و اندیشه زرتشت» به کوشش علی دهباشی در ۱۲۱۶ صفحه و با قیمت دو میلیون و ۱۰۰ هزار تومان از سوی انتشارات دیدآور منتشر شده و عکس روی جلد آن اثر یوریک کریم مسیحی است.
