به گزارش خبرگزاری، بر اساس اطلاعات دریافتی از یک منبع معتبر، مفهوم نسلبندی جنگندهها به دستهبندی تاریخی این هواپیماها پس از جنگ جهانی دوم اشاره دارد. این دستهبندی که بهطور غیررسمی و از سوی کارشناسان و مورخان نظامی شکل گرفته، هدفش تشخیص تغییرات اساسی در طراحی جنگندهها و تفاوتهای کیفی میان آنها بوده است.
معیار اصلی برای تعریف یک نسل جدید، ظهور فناوریهای کلیدی است که به طور بنیادین قابلیتهای جنگی هواپیما را ارتقا میدهد. بهطور مثال، جایگزینی موتورهای پیستونی با موتورهای توربوجت، نخستین جنبه قابل توجه در این تحول بود که باعث ارتقای سریع نسل اول جنگندهها شد. این نسلبندیها مرزهای جدیدی را در طراحی و فلسفه نبرد هوایی ایجاد کردهاند.
### نسل اول: آغاز عصر جت، از ۱۹۴۰ تا اوایل ۱۹۵۰
پس از جنگ جهانی دوم، با ورود موتور جت، طراحیهای جدیدی برای جنگندهها مطرح شد. نسل اول جنگندهها، تلاشهای اولیه برای استفاده از فناوری جت در نبردها بود. این هواپیماها هنوز شباهتهایی به جنگندههای ملخی داشتند، اما با موتورهای توربوجت، به سرعت و ارتفاع بیشتری دست پیدا کردند. در این دوران، جنگندهها فاقد رادار و موشکهای هوا به هوا بودند و خلبانان باید با مهارت چشمی اهداف را هدف قرار میدادند. جنگ کره در اوایل دهه ۵۰، صحنهای واقعی از نبرد میان جنگندههای جت بود که در آن میگ ۱۵ شوروی و F-۸۶ سیبر آمریکا به رقابت پرداختند.
### نسل دوم: عصر سرعت و موشک، از ۱۹۵۰ تا اواخر ۱۹۶۰
در این دوره و در پی پیشرفت فناوری، نسل دوم جنگندهها ظهور کردند. این هواپیماها قادر به پرواز با سرعتهای مافوق صوت شدند و طراحیهای آنها بهگونهای شکل گرفت که بتوانند دیوار صوتی را بشکنند. برای نخستین بار، رادارهای ابتدایی و موشکهای هوا به هوا در این جنگندهها نصب شدند که تغییرات عمدهای در شیوههای نبرد هوایی به وجود آورد. جنگندههایی مانند میگ ۲۱ شوروی و F-۱۴۰ آمریکا، نماد این نسل بودند که در جنگهای مختلف نقش مهمی ایفا کردند.
### نسل سوم: تعادل میان سرعت و مانور، از اواخر ۱۹۶۰ تا اوایل ۱۹۷۰
نسل سوم جنگندهها با هدف برقراری تعادل بین سرعت و چابکی طراحی شدند. در این دوره، مهندسان دریافتند که توانایی مانور در نبردهای هوایی بهضرورت به همان اندازه سرعت اهمیت دارد. بنابراین، طراحیهای این نسل با اصلاحات در ساختار بالها و بهبود کنترل پرواز، به ترکیب مؤثری از موشک و توپ دست پیدا کردند.
این سیر تحول در نسلبندی جنگندهها نشاندهنده پیشرفتهای چشمگیر در صنایع هوایی و تکنولوژیهای مرتبط با دفاع هوایی است.### تاریخچه نسلهای جنگندهها: از نبردهای نزدیک تا هوش مصنوعی
نبردهای هوایی نزدیک با ظهور سیستمهای الکترونیکی پیشرفته و سامانههای کنترل آتش مطمئن، تحولاتی چشمگیر را تجربه کردند. در این دوره، جنگنده F-4 فانتوم II آمریکا به نمادی افسانهای بدل شد و در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، برای سالها فعال ماند. در مقابل، شوروی با جنگنده میگ 23 و فرانسه با میراژ F1 از قدرت نظامی خود پرده برداشتند. جنگهای ویتنام و یوم کیپور به عرصهای برای آزمایش قابلیتهای این نسل از جنگندهها تبدیل شد، نسلی که نشان داد نبرد هوایی دیگر تنها به سرعت محدود نمیشود، بلکه هماهنگی بین خلبان، سامانههای الکترونیکی و تسلیحات هوشمند نیز از اهمیت بالایی برخوردار است.
### نسل چهارم: اویونیک و چندمنظورگی، از اواخر دهه 1970 تا اواسط دهه 1990
در اواخر قرن بیستم، فناوری دیجیتال به سرعت پیشرفت کرد و جنگندههای نسل چهارم را معرفی کرد که در عین سرعت و چابکی، قابلیت انجام مأموریتهای متعدد را داشتند. این جنگندهها با فناوریهای پیشرفتهای چون اویونیک، رادارهای داپلر پالسی و سامانههای پرواز با سیم، توانسته بودند ثبات و مانور را به سطوح بیسابقهای رسانند. از نمونههای بارز این نسل میتوان به F-15 ایگل و F-16 فالکون در آمریکا، سوخوی Su-27 و میگ 29 در روسیه و میراژ 2000 در فرانسه اشاره کرد. جنگ خلیج فارس در سال 1991 به اوج قدرت نسل چهارم تبدیل شد و نشاندهنده ترکیب موفق فناوری دیجیتال با قدرت هوایی بود. بهعلاوه، نسخههای پیشرفتهتری مانند یوروفایتر تایفون و رافال که مجهز به رادارهای AESA هستند، به نسل 4.5 تعلق داشتند و همچنان در خدمت هستند.
### نسل پنجم: پنهانکاری و شبکه هوشمند، از اوایل دهه 2000 تا کنون
نسل پنجم جنگندهها از دستاوردهای نسل چهارم بهرهبرداری کرده و قابلیت رادارگریزی را به قابلیتهای خود افزودند. این هواپیماها با طراحی خاص بدنه و استفاده از مواد جاذب رادار، توانستهاند تسلیحات را به طور داخلی حمل کنند تا از دید سامانههای شناسایی مخفی بمانند. همچنین، همگرایی و پردازش دادهها از طریق سنسورها به یک اصل مرکزی تبدیل شده است. جنگندههایی چون F-22 رپتور و F-35 لایتنینگ ایالات متحده، سوخوی Su-57 روسیه و چنگدو J-20 چین نمونههای بارز این نسل هستند. در این نسل، خلبان به عنوان یک فرمانده شبکه اطلاعات عمل میکند که توانایی تجزیه و تحلیل دادهها را از منابع مختلف دارد. ارتباطات رمزنگاریشده و قابلیت مقابله با تهدیدات الکترونیکی نیز از ویژگیهای این جنگندهها به شمار میآید.
### نسل ششم: عصر هوش مصنوعی، دهه 2030
در حال حاضر، جهان به سمت نسل ششم جنگندهها گام بر میدارد که هنوز در مرحله طراحی و آزمایش قرار دارند. این جنگندهها نهتنها قرار است سریعتر و پنهانتر باشند، بلکه از هوش مصنوعی برای تحلیل میدان نبرد و اتخاذ تصمیمات تاکتیکی استفاده خواهند کرد. تکنولوژی «پهپاد همپر» که جنگنده اصلی را همراهی میکند، یکی از ویژگیهای کلیدی این نسل خواهد بود. سلاحهای انرژی مانند لیزر و فناوریهای ارتباط کوانتومی نیز در انتظار استفاده در این نسل هستند. پروژههایی مانند F-47 از آمریکا و FCAS که بهصورت مشترک توسط فرانسه، آلمان و اسپانیا توسعه داده میشود، نشاندهنده حرکت به سمت جنگندههای نسل ششم است. ورود این جنگندهها به عرصه نبرد هوایی، ترکیبی از انسان و ماشین را به نمایش خواهد گذاشت و مرز میان خلبان و سیستمهای خودکار را کمتر خواهد کرد.
