به گزارش خبردونی، در تهران قدیم، تجارت توتون و تنباکو رونق زیادی داشت. این تجارت از مزارع مناطق مختلف تا فروشگاه‌های بازار ارسی‌دوزها گسترش یافته بود و در نهایت به انحصار دولتی درآمد. جعفر شهری با دقت فراوان به مرور دکان‌های معروف مانند حاج غلامحسین و روش‌های تقلب در تهیه تنباکو پرداخته و ماجرای تحریم تنباکو در زمان ناصرالدین‌شاه و ویژگی‌های دکان‌های سیگار فروشی را مستند کرده است.
به نقل از جعفر شهری، یکی از فروشگاه‌های مهم بازار ارسی‌دوزها دکان حاج غلامحسین بود که به عنوان یکی از پیشتازان توتون‌فروشی در تهران شناخته می‌شد. دکان وی با سقفی شیروانی و درهایی بلند، جزو فروشگاه‌های معتبر عرضه‌کننده مواد دخانیات شناخته می‌شد و مواد لازم برای بخش قابل توجهی از تهران و مناطق اطراف را تأمین می‌کرد.
### اولین انحصار
پیش از به وجود آمدن انحصار دخانیات و ورود کارخانه‌های دولتی تولید توتون و سیگار، این تجارت یکی از مشاغل حیاتی و پردرآمد به شمار می‌رفت. درآمد بالای این حوزه باعث شد که دولت آن را به انحصار خود درآورد. به گفته برخی، این اولین شغلی بود که از کنترل مردم خارج و به دست دولت افتاد.
### تجارت توتون و تنباکو
تجارت توتون و تنباکو به روش‌های مختلفی انجام می‌شد. فروشندگان معمولاً برگ‌های توتون را از کشاورزان خریداری می‌کردند یا به وسیله واسطه‌ها جمع‌آوری می‌کردند. عرضه به مصرف‌کننده نیز به دو صورت بود: برخی برگ‌های تمیز و سالم را می‌فروختند و برخی دیگر برگ‌ها را پس از پردازش به فروش می‌رساندند. نمک‌زدن به برگ‌ها هدف جلوگیری از فساد و بهبود طعم آن‌ها را داشت.
نوع خاصی از توتون نیز تولید می‌شد که به نام «میان‌برگ» شناخته می‌شد و مشتریان می‌توانستند خود آن را آماده کنند. این نوع توتون معمولاً با اقداماتی نظیر اضافه کردن آب نمک یا ترکیب با برگ گشنیز خشک بهبود می‌یافت.
تجارته توتون به صورت گونی‌های پرشده در فروشگاه‌ها عرضه می‌شد. نوع مرغوب این محصولات باید به دقت انتخاب می‌شد تا خریداران بتوانند از کیفیت بالای آن‌ها بهره‌مند شوند. با این حال، در برخی موارد، برخی تجار از مخلوط کردن مواد غیرمعتبر و تقلبی با توتون‌های اصلی استفاده می‌کردند.
این صنعت، که مواد اولیه آن عمدتاً از نقاط مختلف کشور به تهران آورده می‌شد، تحت تأثیر کیفیت و نوع برگ‌های مورد استفاده قرار می‌گرفت و توتون‌های مختلفی از جمله توتون کاشان، شیراز و اصفهان به بازار عرضه می‌شدند.### تاریخ توتون و تنباکو در ایران
توتون و تنباکوی کاشان و شیراز از جمله معروف‌ترین محصولات این صنعت در ایران محسوب می‌شوند. در کنار این‌ها، تنباکوهای دیگر از نقاط مختلف کشور نظیر اصفهان، شاهرود و مشهد نیز وجود داشتند که معمولاً به‌صورت محدود و برای مصرف محلی تولید می‌شد. بسته‌بندی این محصولات، شامل پاکت‌های یک‌سیری، دوسیر و پنج‌سیری بود که به نام‌های مختلفی نظیر «یک»، «دو» و «سه» شناخته می‌شدند. نشانه‌ها و تصاویری از قلیان، چپق و سایر نمادها نیز بر روی پک‌ها چاپ یا چسبانده می‌شد.
تولید توتون و تنباکو عمدتاً به‌صورت دستی و با ابزارهای سنتی انجام می‌گرفت. با افزایش مصرف سیگار، تولیدکنندگان به استفاده از ماشین‌آلات برای برش و بسته‌بندی محصولات روی آوردند. این ماشین‌آلات به‌تدریج جایگزین روش‌های سنتی شدند و حتی توسط دولت خریداری و به ادارات دخانیات منتقل گردید. این مرحله، دومین بار بود که صنعت توتون و تنباکو به انحصار دولت درآمد. این اتفاق پیش از مشروطه و در زمان ناصرالدین شاه نیز رخ داده و به‌دلیل فتوای علمای وقت، تحریم شد.
### دکان‌های سیگارفروشی
سیگارفروشی به‌عنوان یکی دیگر از کسب‌وکارهای مرتبط با صنعت توتون و تنباکو، در این زمینه رونق زیادی داشت. دکان‌های специализированی برای فروش و تولید سیگار در نقاط مختلف ظاهر شدند و قشر جوان به‌عنوان فروشنده در این مراکز مشغول به کار بودند. سیگارفروشی‌ها معمولاً از نوجوانان زیبا و سرزنده انتخاب می‌شدند و مکانی برای فروش سیگارهای آماده داشتند.
تنوع محصولات در این دکان‌ها شامل انواع سیگار، چپق و تجهیزات مرتبط با آن بود. همچنین ماشین‌آلاتی برای تولید سیگار و تنباکو وجود داشت که با طراحی‌های مختلف در قفسه‌ها و شیشه‌های فروشگاهی قرار می‌گرفت.
### فرآیند سیگارپیچی
عملیات سیگارپیچی به‌صورت جمعی و بر روی میزهای بزرگ انجام می‌شد. کارگران با قرار دادن مقداری توتون در کاغذهای مخصوص، سیگارها را می‌پیچیدند و سپس آن‌ها را به بسته‌های مختلف تقسیم می‌کردند. بعد از هر مرحله، توتون‌های اضافی جمع‌آوری می‌شدند و در جعبه‌های مخصوص قرار می‌گرفتند. این جریان کار، جزء کارکردها بود و مزد کارگران به‌تناسب تعداد سیگارهای تولیدشده پرداخت می‌شد.
اکنون این صنعت با جدیدترین روش‌ها و تکنولوژی‌ها در حال تکامل و گسترش است و می‌تواند تأثیری جدی بر بازار و تقاضا داشته باشد.در دوره‌ای که قیمت سیگارها به چهارشاهی تا شش‌شاهی می‌رسید، خرده‌فروشی‌ها با اضافه‌کردن ده درصد، هر بسته بیست سیگار را با قیمت ۵ تا ۷ شاهی به مشتریان عرضه می‌کردند. در این میان، برخی از سیگارفروش‌ها با بسته‌بندی‌های خاص و جذاب، این کالا را به بازار معرفی کردند. این سیگارها به صورت ده‌تایی و بیست‌تایی در کاغذهای رنگی و زیبا، با طرح‌هایی شبیه به طوطی، میمون و گربه عرضه می‌شدند. جالب است که این ابتکار به دلیل ورود سیگارهایی از روسیه به نام «گربه‌نشان» به بازار شکل گرفت که مورد توجه قرار گرفتند. بر همین اساس، برخی افراد به تقلید از بسته‌بندی‌های خلاقانه، تلاش کردند تا طراحی مشابهی بسازند. یکی از این تقلیدها به حدی رسید که به شکایت کارخانه و شفاف‌سازی قضایی انجامید.
به علاوه، سیگارهایی که به نام «گیرز» معروف بودند، در بسته‌های صدبرگی به قیمت یک‌شاهی عرضه می‌شدند، و مشتریان هنگام تمایل به مصرف سیگار مطمئن، از آن استفاده می‌کردند. این سیگارها با الگوی خاصی تهیه می‌شدند و پیچیدن آن‌ها به صورت دستی، لذتی متفاوت به آن می‌بخشید.
### کبریت و عادات سیگارکش‌ها
در بین سیگاری‌ها، برخی بودند که همیشه کبریت خود را در کنار سیگار داشتند و برخی دیگر حتی برای خرید کبریت هم اعتنایی نمی‌کردند. این موضوع باعث می‌شد تا آن‌ها به سایرین مراجعه کرده و از آتش دیگران استفاده کنند. قهوه‌خانه‌ها به خاطر احترام به مشتریان، آتش آماده‌ای برای چپق‌کش‌ها فراهم می‌آوردند که به حفظ این عادت کمک می‌کرد.
با گذشت زمان و بهبود وضعیت مالی، تصور آتش گرفتن از سیگار یا قلیان به عنوان توهین تلقی شد و عادت استفاده از کبریت کم‌کم کاهش یافت. البته، هنوز برخی از روستاییان با استفاده از سنگ چخماق به روشن‌کردن آتش می‌پرداختند و حتی در زمان‌های آفتابی با استفاده از ذره‌بین، برای روشن کردن سیگار و چپق‌های خود اقدام می‌کردند.
