ناصرالدینشاه قاجار در خاطرات خود از روز پنجشنبه ۶ شوال ۱۲۸۷ (۸ دی ۱۲۴۹) به توصیف روز خود پرداخت. او از خواب برخاست و به علت بیخوابی شب گذشته، کسالت داشت. ناهار را در منزل صرف کرد و نالههای مردم از کمبود غذا به گوش میرسید. همچنین، تأکید کرد که پاشا به دلیل ترس از بازخواست، در کشتی مانده است. شاکربیگ نایب والی با مشیرالدوله به دیدارش آمدند، اما نتوانستند کاری از پیش ببرند و افرادی که در کشتی بودند، عصر وارد قلعه شدند.
پس از ناهار به زیارت رفت. قلعه دارای دو دروازه است و او از دروازهای که به اردو مربوط میشود، وارد قلعه شد. وضعیت داخل قلعه ناگوار بود و ساکنان آن، خانههای نامناسبی با استفاده از آجرهای ویرانهها ساخته بودند. حدود سیصد خانوار در قلعه زندگی میکردند و بسیاری از خانهها خالی بود.
در صحن مقدس، ناصرالدینشاه از گنبد طلاکاری شده حضرت عکسریین (ع) تمجید کرده و تعمیرات صورتگرفته را تحت هدایت شیخ عبدالحسین مرحوم مورد تقدیر قرار داد. او همچنین اشاره کرد که کلیددار رشتی، با تعدادی خدمه سنی مذهب در خدمت بودند، اما خود را شیعه معرفی کرده است. در ادامه، به زیارت ضریح و مقام غیبت حضرت صاحبالامر (ع) پرداخت و از جزئیات مختلف زیارت و مکانهای تاریخی در آنجا خبر داد.
همچنین، ناصرالدینشاه به توصیف دالانی که شامل چاهی با بوی عطر بود، پرداخته و اشاره کرد که در آنجا دو رکعت نماز خوانده است. او در پایان از بالای بام به تماشا پرداخته و جذابیتهای گنبد را ستایش کرد و با نگاهی به خرابیهای شهر قدیم سامره، ابراز تأسف نمود که این منطقه زمانی بسیار بزرگ و عظیم بوده است.در روزهای اخیر، مشیرالدوله و حسامالسلطنه برای تأمین آذوقه احضار شدند. حسام به محل رسید، اما مشیرالدوله به دلیل مشکلاتی که در کشتی به وجود آمده بود، کمی تأخیر داشت. پس از مدتی، او نیز به ملاقات آمد.
بر اساس گزارشها، گروه سوار بر اسب از دروازه شمالی که به یک خانه زیبا در سامره منتهی میشود، حرکت کردند. این خانه که متعلق به حاجی محمدصالح، یکی از تجار شناختهشده بغداد است، برای زوار ساخته شده و به لحاظ معماری بسیار دیدنی است. معیرالممالک نیز در این منطقه به تازگی استقرار یافته و حال خوشی ندارد.
گزارشها حکایت از بازدید از خرابههای آجری و زیبای قلعه سامره دارد که هرچند ویران شده، هنوز هم دیوارها و برجهای آن پابرجا هستند. در نزدیکی این قلعه، مناره بلندی بر جای مانده از دوران متوکل عباسی وجود دارد که دسترسی به قله آن ممکن است، هرچند راه صعبالعبوری دارد. عکاسباشی نیز تلاش میکند از این موقعیتها عکاسی کند.
علاوه بر این، یک عرب در تلاش بود که ساربان را پیدا کند و به نظر میرسد بین او و سیاچی نزاعی نیز درگرفته بود. محمدرحیمخان زند نیز در این میان به دنبال مرخصی برای رفتن به مکه بود که مجوز رفتن را دریافت کرد. در نهایت، این گروه پس از بازدید از خرابهها، به منزل برگشتند و شب را پس از صرف شام به استراحت پرداختند.
این اطلاعات از خاطرات ناصرالدین شاه قاجار استخراج شده و در کتابی به ترتیب تاریخ ثبت شده است.
