**چهلوپنجمین نشست برنامه «صد کتاب ماندگار» با بررسی کتاب «نخستین رویاروییهای اندیشهگران ایران» برگزار شد**
به گزارش خبرگزاری **خبرآنلاین** و براساس اعلام روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، چهلوپنجمین نشست از سلسله نشستهای «صد کتاب ماندگار» روز یکشنبه ۲۱ دی ۱۴۰۴، از ساعت ۱۰ تا ۱۲، در تالار فرهنگ مرکز همایشهای بینالمللی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران برگزار شد. محور این نشست، بررسی کتاب «نخستین رویاروییهای اندیشهگران ایران» نوشته عبدالهادی حائری بود.
در این رویداد، علیرضا ملائی توانی، رئیس پژوهشکده اسناد سازمان، و منصور صفتگل، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، نظرات و دیدگاههای خود را درباره اثر حائری مطرح کردند. یوسف امیری، پژوهشگر سازمان، جایگاه دبیری نشست را بر عهده داشت. کتاب «نخستین رویاروییهای اندیشهگران ایران» یکی از آثار مهم در تاریخ اندیشه و مطالعات تمدنی ایران معاصر محسوب میشود و به تحلیل مواجهههای فکری و فرهنگی نخبگان ایرانی با تمدن جدید غرب میپردازد.
در ابتدای این نشست، یوسف امیری به تاریخ و فرهنگ ایران و اسلام و اهمیت علم و علمآموزی در میان مسلمانان اشاره کرد و نمونههایی از این سنت را بیان نمود. او سپس از مهمانان خواست تا نظرات خود را ارائه دهند.
ملائی توانی صحبتهای خود را با اشاره به شخصیت عبدالهادی حائری شروع کرد و وی را فردی متفکر و دغدغهمند توصیف کرد. او افزود که حائری یکی از چهرههای برجسته تاریخنگاری و علم انسانی در ایران است.
ملائی در ادامه به جایگاه کتاب حائری در حوزه غربشناسی پرداخت و گفت: «این اثر نماد تلاشهای فکری برای شناخت غرب در دو قرن اخیر است.» او همچنین به نخستین مواجهات ایرانیان با تمدن غرب در دوران صفویه اشاره کرد و به بررسی سفرنامهنویسان و دیپلماتها که با فرهنگ غرب مواجه شدند، پرداخت.
این پژوهشگر تاریخ، نقش سیاستمداران و روشنفکران در این فرآیند را نیز بررسی کرد و آثار آنها را در جریان مواجهه با غرب تحلیل کرد. او در نهایت یادآور شد که کتاب حائری، یک پژوهش عمیق و میانرشتهای در تاریخ اندیشه ایران است.تاریخ تفکر در حوزه شرقشناسی و نگاه ایرانیان به آن در محورهای اصلی بررسیهای حائری قرار دارد. تلاش او بر این بود که نقدی جامع بر روند شکلگیری سنتهای غربشناسی در ایران از آغاز تا اوایل دوره قاجار ارایه دهد. به گفته برخی از منتقدان، این تلاش امیدی برای استمرار در آینده نداشت.
ملائی در توضیح کتاب «نخستین رویاروییها» بر لزوم نوآوری در تاریخنگاری تأکید کرد و این اثر را بهعنوان اعتراض به نگرشهای موجود در دانشگاههای غربی معرفی کرد. او حائری را یکی از چهرههای برجسته تاریخنگاری پسااستعماری در ایران دانست و تأکید کرد که او کوشش میکرد تا از تأثیرات مارکسیستی و دیگر جریانات دور بماند. از دید ملائی، این اثر به بازتعریف دو وجه از تمدن غرب میپردازد: یکی دانش غرب و دیگری رویههای استعماری آن. به اعتقاد وی، چالش اصلی متفکران ایرانی در مواجهه با این دو جنبه شکل میگیرد.
در بخش پایانی سخنرانی، ملائی با طرح پرسشی انتقادی درباره دو سویه مطرح شده در کتاب، به نادیده گرفتن دیگر ابعاد تمدن غرب اشاره کرد که به اعتقاد او در اثر حائری غفلت شده است.
پس از آن، منصور صفتگل به بررسی جایگاه کتاب «نخستین رویاروییها» پرداخت و آن را از آثار برجسته در زمینه تاریخ برشمرد. او این کتاب را نتیجه تجربیات حائری در کشورهای خارجی دانست که به ایران منتقل شد. با توجه به فضای علمی نامناسب دهه ۶۰، اهمیت این اثر بیش از پیش نمایان میگردد.
وی یادآور شد که حائری برنامهای وسیع برای بررسی برخورد متفکران اسلام با تمدن بورژوازی غرب طرحریزی کرده بود که متأسفانه به دلیل فوت زودرس او ناتمام ماند. صفتگل همچنین به مدارک و منابع موجود از این پروژه اشاره کرد که در دانشگاه تهران گردآوری شده و در دسترس پژوهشگران قرار دارد.
وی همچنین در پاسخ به بحث درباره استعمار در تاریخ ایران، اظهار داشت که ایران هرگز تحت استعمار کامل قرار نگرفته است و نفوذ و مداخله باید از این عنوان متمایز شود. در این راستا، حائری به طور خاص بر دو جنبه تمدن غرب تأکید کرده و براساس انتخاب تحقیقاتی خود عمل کرده است.
در پایان، صفتگل به تاریخ تجدد در ایران اشاره کرد و بیان کرد که جامعه ایران بهصورت مستمر در حال نو شدن بوده است. این موضوع نشان میدهد که تحولات اخیر در ایران ادامهای بر روند تجدد در دوره صفوی است.کتاب جدید عبدالهادی حائری تحت عنوان «تجدد» به بررسی تحولات ایران در دوران صفویه میپردازد. حائری در این اثر بیان میکند که در این دوره، ایران تحت تأثیر دستاوردهای تمدنی اروپا قرار گرفته و اقداماتی نظیر واردات توپخانه و سلاحهای گرم انجام شده است. وی همچنین معتقد است که عوامل مختلفی منجر به فاصله گرفتن ایران از غرب در آینده شدند. به همین دلیل، تحقیق او باید در زمینه آغاز تجدد از دوران صفوی و چگونگی آشنایی ایرانیان با جهان پیرامون خود بررسی شود.
کتاب «نخستین رویاروییهای اندیشهگران ایران» در واقع ادامه مسیری است که نشاندهنده آشناشدن و واکنشهای ایرانیان نسبت به پدیده تمدن غربی است. با این حال، حائری این کتاب را پروژهای ناتمام در این زمینه قلمداد میکند.
در خاتمه این برنامه، کلیپی درباره زندگی و آثار عبدالهادی حائری که توسط سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران تهیه شده بود، به نمایش در آمد. حاضران همچنین فرصتی برای پرسش و پاسخ با سخنرانان داشتند.
