کتاب جدیدی با عنوان «استقرار ارتش نوین در ایران» تألیف مجید نجفپور، به بررسی نقش مستشاران نظامی آمریکا در پروسه دفاعی ارتش در دوره پهلوی پرداخته و از سوی انتشارات انتخاب منتشر شده است.
این اثر در نخستین بخش به دوران فتحعلیشاه قاجار و تلاشهای عباسمیرزا برای تقویت نیروهای دفاعی در برابر روسها میپردازد. عباسمیرزا که با ضعف نظامی کشور روبرو بود، سعی در ایجاد یک نیروی منظم و کارآمد داشت. وی مربیانی از کشورهای فرانسه و انگلیس استخدام کرد و چندین دانشجو را به خارج فرستاد اما این تحول پس از مرگ وی متوقف شد و مدتی به فراموشی سپرده شد.
نویسنده همچنین به دو تلاش دیگر در قرن نوزدهم اشاره دارد که یکی در زمان صدارت امیرکبیر و دیگری در دوره میرزاحسینخان قزوینی (مشیرالدوله) صورت گرفت. این طرحها شامل ایجاد سازمانهای نظامی جدید با استفاده از کمکهای افسران خارجی بودند.
جنگ جهانی اول و پیروزی بلشویکها در روسیه بر روند ایجاد نهاد نظامی در ایران تأثیر بهسزایی گذاشت. قرارداد ۱۹۱۹ که میان انگلیس و ایران منعقد شد، اختیارات ارتش را به مستشاران انگلیس واگذار کرد و موجب نگرانیهای بیشتری برای ایران شد.
در دوران پهلوی اول، دولت ایران به استخدام مستشاران خارجی ادامه داد و این موضوع منجر به افزایش نفوذ بیگانگان در امور سیاسی و نظامی کشور گردید. اشغال ایران بهدست متفقین در سال ۱۳۲۰ و پیامدهای آن، نهادهای سیاسی و نظامی کشور را تحت تأثیر قرار داد.
کتاب در پنج فصل مختلف به مباحثی مانند تاریخی شکلگیری نیروی نظامی، تاسیس ارتش متحدالشکل و روابط ایران با آمریکا و شوروی پرداخته است. این نوشته به بررسی ابعاد و علل شکلگیری ارتش مدرن در ایران میپردازد.در آغاز قرن بیستم، ایران با چالشها و بیثباتیهای فراوانی روبهرو بود. ضعف و ناتوانی دولتمردان قاجار، همراه با ناامنیهای شدید اجتماعی، نیاز به تشکیل ارتش قدرتمند را به شدت احساس میکرد. این ارتش، که در قالب یک قرارداد استعماری طراحی شده بود، به عنوان پاسخی به ناامنیهای آن زمان ظهور کرد. اقشار مختلف جامعه از قشر کارگران گرفته تا تجار و روحانیون، همگی چشم به راه دست یاری بودند تا آرامش به کشور بازگردد. جنگ جهانی اول تبعات گسترده و ویرانگری به همراه داشت که باعث قحطی و تلفات انسانی شد و موجب بهوجود آمدن حاکمیتهای خودمختار در مناطقی از ایران گردید و کشور را به سمت تجزیه و آشوب پیش برد.
دولت بریتانیا که با انتقادات و مخالفتهای عمومی از سوی مردم و رسانهها در داخل و خارج ایران مواجه شده بود، به دنبال ایجاد یک نظام سیاسی جدید و از بین بردن قدرت در حال افول قاجار بود. این تلاش با این درک همراه بود که چنین قدرتی باید به یک فرد نظامی سپرده شود، در حالی که بریتانیا خود را از مداخلات مستقیم در ایران خارج کند و دخالتهای غیرمستقیم را از طریق یک دولت دستنشانده و با تکیه بر امنیت استبدادی پیگیری کند.
در این راستا، کتاب «استقرار ارتش نوین در ایران» اثر مجید نجفپور، به بررسی نقش مستشاران نظامی آمریکا در شکلگیری استراتژی دفاعی ارتش در دوران پهلوی میپردازد. این کتاب در ۴۵۶ صفحه و با قیمت ۴۵۰ هزار تومان توسط نشر انتخاب منتشر شده است.
