به گزارش خبرگزاری **خبرآنلاین**، به نقل از ایبنا، طاهره مهری اعلام کرد که «تاریخ طبری» و «تفسیر طبری» آثار متمایزی هستند که هر دو اثر توسط محمد بن جریر طبری، عالم و مفسر سده سوم هجری قمری، به نگارش درآمده است. این دو اثر در بازهای از اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم هجری نوشته شدهاند. تفسیر طبری، با عنوان جامعالبیان در تأویل قرآن، شامل تفاسیری از آیات قرآن است و در عین حال، «تاریخ الرسل و الملوک» که به عنوان تاریخ طبری شناخته میشود، مستنداتی درباره تاریخ اسلامی و دورانهای مختلف آن ارائه میدهد. در این راستا، گفتوگویی با محمدکاظم رحمتی، پژوهشگر تاریخ صدر اسلام، صورت گرفته است.
رحمتی در پاسخ به رابطه این دو اثر و اولویت نگارش آنها گفت: به نظر میرسد که طبری ابتدا تفسیر خود را نوشته و سپس به تاریخنگاری پرداخته است، چرا که در مقدمه اثر تاریخیاش به تفسیر خود اشاره دارد. او همچنین بیان کرد که بخشی از آیات قرآن به حوادث تاریخ صدر اسلام مربوط است و بنابراین، این دو اثر ارتباط قابل توجهی با یکدیگر دارند.
محمد بن جریر طبری، عالِم ایرانی و متوفی در سال ۳۱۰ هجری قمری، که در آمل متولد و به بغداد مهاجرت کرده است، دیدگاههای فقهی خاصی داشته و پیروانش به جریریه شهرت یافتهاند. اگرچه مکتب او به طور گسترده دوام نیاورده، اما منازعاتی که با اهل حدیث درباره اصول فقه داشت، موجب خانهنشینی او گردید.
رحمتی ادامه داد که پیش از طبری، نوعی از تفسیرنگاری روایی وجود داشته و او بسیاری از منابع پیشین را در تفسیر خود گردآوری کرده است. نگارش جامع و تدوینی که طبری آغاز کرد، در قرون سوم و چهارم رایج بود.
در خصوص تأثیر مباحث تاریخی در تفسیر او، رحمت به وجود ارتباطات تاریخی در تفسیر آیات اشاره کرد و یادآور شد که طبری روایتهای رایج در سنت تفسیر اسلامی را با دقت نقل کرده است. همچنین او نقش طبری را در شکلگیری رویکردهای فقهی و کلامی اهل سنت مهم دانست و بر اساس این معیار، جایگاه کلامی او را در تاریخ تفسیر قابل توجه خواند.
به گفته رحمتی، تفسیر طبری یکی از مراجع اصلی تفسیرهای بعدی به شمار میرود و مفسران بعد از او، با هر گرایش، به آثار او مراجعه کردهاند. در پایان، او سیاست و اجتماعات زمانه طبری را وابسته به دیدگاه کلامی و تأثیرات آن بر روایت تاریخ دانست.عنوان: نقش کلام و فقه در تفسیر و تاریخ طبری
تأثیر کلام و فقه به وضوح در فرهنگ اسلامی مشاهده میشود و این موضوع به تولید آثار و تألیفات در میان افراد مختلف دامن زده است. در این زمینه، طبری نیز به لحاظ فکری با سایر نویسندگان تفاوتی ندارد.
**نقش آداب و رسوم روزمره در تاریخ طبری**
آداب و رسوم روزمره جامعه آن زمان بهطور خاص در قالب بازتاب عقاید کلامی در تاریخ طبری مورد بررسی قرار میگیرد. اگرچه تحلیل تاریخ اجتماعی به عنوان یک مقوله جدید در تاریخنگاری مطرح است، اما تاریخ طبری نکات جالبی را در مورد برگزاری جشنها و استفاده از نظامهای فکری قدرتمندان برای ایجاد مراسم و تحکیم موقعیت سیاسی آنها ارائه میدهد.
**میزان خوانده شدن تفسیر طبری در مقایسه با تاریخ طبری**
تفسیر طبری به عنوان یک اثر کلاسیک در زمینه تفسیرنگاری اسلامی، نقطه عطفی در توسعه این سنت به شمار میرود و به عنوان یکی از منابع اصلی در اکثر پژوهشهای تفسیری شناخته میشود. این اثر به دلیل جامعیت خود، به درک تحول فهم مسلمانان از آیات علمی و رویکرد به اهل کتاب کمک شایانی کرده است. همچنین، بازسازی متون قدیمی به یکی از زمینههای مهم تحقیقات اخیر تبدیل شده و تفسیر طبری با انتقال نقل قولهای زیادی از مؤلفان پیشین، در این زمینه اهمیت ویژهای دارد.
