به گزارش خبردونی، همایش «خلیج فارس و تنگه هرمز؛ از حماسههای دیروز و امروز تا راهبردهای فردا» روز شنبه ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ با شرکت تعداد زیادی از اساتید علوم سیاسی، تاریخپژوهان و دیپلماتهای سابق در سالن اندیشگاه کتابخانه ملی برگزار شد. این نشست که به همت سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران و خانه اندیشمندان علوم انسانی برگزار گردید، به تحلیل ابعاد حقوقی، تاریخی و ژئوپلیتیک خلیج فارس پرداخت.
در این نشست، مجید تفرشی بهعنوان دبیر علمی و همچنین غلامرضا امیرخانی، رئیس سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، علیاصغر قاسمی، رئیس خانه اندیشمندان علوم انسانی، کوروش احمدی، تاریخپژوه و دیپلمات پیشین، محمدکاظم سجادپور، استاد روابط بینالملل و به دیگر اساتید و دیپلماتهای برجسته حضور داشتند.
غلامرضا امیرخانی، در ابتدای برنامه، ضمن خوشآمدگویی به محققان و اساتید، به اهمیت این سازمان بهعنوان نگهدارنده میراث مکتوب ایرانیان اشاره کرد و افزود: «این مرکز همواره منبع معتبری برای پژوهشگران داخلی و خارجی محسوب میشود. در گذشته، انتقادهایی بابت محدودیت دسترسی به منابع وجود داشت، اما ما در تلاشیم تا این روند تسهیل گردد. هدف ما این است که محققان، شامل غیرایرانیها، بتوانند بهراحتی از منابع غنی موجود بهرهبرداری کنند.»
او همچنین به اشاراتی درباره اسناد خاص مرتبط با خلیج فارس و جزایر آن پرداخت و اعلام کرد که تلاش خواهند کرد تا دسترسی به این منابع و تصاویر بهطور بهتری فراهم شود.
علیاصغر قاسمی نیز در بخش دوم همایش، به بررسی ابعاد اجتماعی و سیاسی تحولات اخیر و ارتباط میان استقلال و آزادی در بستر هویت ملی پرداخت. او به جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه ایران اشاره کرد و بیان داشت که عدد «چهل» در فرهنگ ایرانی معانی خاصی دارد. قاسمی تاکید کرد که این جنگ با وجود آسیبهای فراوان، میتواند به نوعی بلوغ اجتماعی و سیاسی برای کشور منجر شود.
او ضمن تأکید بر جداییناپذیری آرمانهای آزادی و استقلال، اظهار داشت که تاریخ معاصر ایران نشاندهنده تلاش مردم برای مطالبات مختلف و هزینههای فراوانی است که در این راستا پرداختهاند. قاسمی این نکته را مورد توجه قرار داد که حفظ تمامیت ارضی کشور یکی از اساسیترین این مطالبات بوده است.**حفظ یکپارچگی سرزمین ایران و آرمانهای آزادی و استقلال در کانون توجه**
به گزارش خبرگزاریها، قاسمی در اظهارات اخیر خود بر اهمیت حفظ یکپارچگی سرزمین ایران تأکید کرده و توجه به آزادی و استقلال را به عنوان دو آرمان تاریخی ضروری برای رشد و توسعه پایدار معرفی کرد. او خاطرنشان کرد که تاریخ نشان میدهد، نقض استقلال معمولاً موجب ضعف آزادی میشود و دخالتهای خارجی هرگز دستاوردی از قبیل آزادی برای ایران به ارمغان نیاورده است.
قاسمی به وقایع تاریخی اشاره کرد و گفت: «از به توپ بستن مجلس در دوران مشروطه تا دیگر رویدادها، همه نشاندهنده این واقعیت است که هرگاه استقلال و تمامیت ارضی کشور آسیب دیده، آزادی هم از بین رفته است.» او همچنین با اشاره به جنگهای اخیر، بیان کرد که این مداخلات خارجی درخت دموکراسی و توسعه سیاسی را تضعیف میکند و در شرایط کنونی، بسیاری از نهادهای مدنی با محدودیتهای جدی مواجه هستند.
رئیس خانه اندیشمندان علوم انسانی افزود که برای حفظ استقلال کشور، تقویت آزادی و توسعه سیاسی در داخل ضروری است. او به تجربیات تاریخی اشاره کرده و گفت که فقدان حمایت مردمی از دولتها میتواند عوامل خارجی را برای مداخله و اشغال تقویت کند.
قاسمی در ادامه سخنانش به بلوغ فکری حاصل از تحولات اخیر در منطقه پرداخته و تأکید کرد که کشورهای منطقه باید بر پایه خوداتکایی و تقویت نهادهای مدنی به دنبال تحقق امنیت و توسعه پایدار باشند. او همچنین به این نکته اشاره کرد که تکیه بر پایگاههای نظامی خارجی، امنیتی شکننده و ناپایدار را به همراه دارد.
وی در بخش دیگری از سخنانش به پیوند ملی و دینی در فرهنگ ایرانی اشاره کرد و تأکید کرد که این همافزایی از ویژگیهای بارز هویت ایرانی به شمار میآید. او گفت که در دوران جنگها، ترکیب عرق ملی و باورهای دینی نیرویی مضاعف در مقاومت و دفاع از کشور ایجاد کرده است.
قاسمی همچنین هشدار داد که هرگونه تأکید یکطرفه بر ملیگرایی یا دینباوری میتواند آسیبزا باشد و تأکید کرد که در تاریخ ایران همواره دین در خدمت کشور بوده و باورهای دینی نقش حمایتی در دفاع از میهن دارند.رئیس خانه اندیشمندان علوم انسانی در سخنان خود در پایان یک جلسه، ابراز امیدواری کرد که جنگ جاری، منجر به بازنگری و بلوغ در رفتار و نگرش تصمیمگیران آمریکایی و اسرائیلی شود و آنها را ترغیب کند که با کشوری مثل ایران، با فرهنگ و تمدن غنی، با احترام بیشتری صحبت کنند.
مجید تفرشی، دبیر علمی همایش، در ابتدا به فعالیتهای ۱۵ ساله خود در زمینه خلیجفارس اشاره کرد و گفت: از حدود ۱۵ سال پیش بهصورت منظم جلساتی در این خصوص برگزار کردهام. نخستین نشست در سال ۱۳۹۰ به مناسبت چهلمین سالگرد بازگشت حاکمیت ایران بر جزایر سهگانه خلیجفارس برگزار شد و آخرین آن نیز در آبان ۱۴۰۰ به مناسبت پنجاهمین سال این رویداد ترتیب یافته بود.
او همچنین به چالشهای اولیه در برگزاری این نشستها اشاره کرد و گفت: زمانی این موضوع برای برخی دشوار بود که برگزاری مراسم یادبود جزایر سهگانه را بپذیرند، زیرا تصور میکردند به نوعی از تصمیمات دوره پهلوی تجلیل شده است. او افزود: اگر آن تصمیم اشتباه بوده، پس جزایر را به کسانی که مدعی هستند واگذار کنیم و اگر درست بوده، باید بهصورت شایسته از آن یاد شود.
تفرشی با اشاره به برگزاری هشت کنفرانس در مراکز معتبر همچون کتابخانه ملی و خانه اندیشمندان، دلیل عدم شرکت خود در نشستهای داخلی را اینگونه بیان کرد: ایران یک روز را بهعنوان «روز ملی خلیجفارس» مشخص کرده و در آن روز فقط سخنرانی میکنیم در حالی که رقبای ما در طول سال بهطور مداوم فعالیت میکنند.
او دلیل حضور در جلسه حاضر را شرایط جنگی دانست و تصریح کرد: به خاطر وضعیت کنونی، عهد خود را شکستم تا در این نشست حضور یابم. با این حال، بهنظر او، چنین نشستهایی باید بیشتر در خارج از کشور برگزار شود. البته او تأکید کرد که توجه به این موضوعات در داخل نیز ضروری است، بهویژه برای افزایش آگاهی نسل جوان.
تفرشی همچنین به نقد بیتوجهی به دیپلماسی عمومی اشاره کرد و یک مثال از تحریف رسانهای را مطرح نمود: او به تغییرات انجام شده بر روی جستوجوگر گوگل درباره نام خلیجفارس پرداخت و گفت که اخیراً خبرگزاری ثَنا نیوز، رسانه رسمی دولت حوثیهای یمن، خبری منتشر کرده که در آن رئیس قوه قضاییه ایران را نقلقول کرده و در آن به «خلیج عربی» اشاره کرده است. وی این امر را تأثربرانگیز و بینظیر خواند.در یک سخنرانی اخیر، تفرشی به انتقادات درباره تحریف و جعل اطلاعات در حوزههای مختلف پرداخت و عنوان کرد که حتی رسانههای اماراتی نیز تا این حد در این زمینه پیش نرفتهاند. او به ضعفهای اطلاعرسانی و دفاع رسانهای دولت اشاره کرد و گفت که نخبگان، رسانهها و افکار عمومی نیز در این خصوص مسئول هستند.
تفرشی بر اهمیت درک صحیح از خلیجفارس در معادلات ملی و منطقهای تأکید کرد و افزود که این مسأله باید به عنوان یکی از محورهای همبستگی ملی در ایران تلقی شود. او خاطرنشان کرد که خلیجفارس قابلیتهایی دارد که میتواند فراتر از گرایشهای سیاسی به محور وحدت تبدیل شود.
او در بیان تجربیات خود از سفر به جزیره ابوموسی، به فداکاری نیروهای ایرانی اشاره کرد و به این نکته اشاره نمود که حاکمیت ایران بر این مناطق تنها یک موضوع تاریخی نیست، بلکه وابسته به ایثار و حضور نیروهایی است که برای حفاظت از سرزمین تلاش میکنند.
تفرشی به مشکلات جدی در حوزه دیپلماسی عمومی و بینالمللی ایران پرداخت و چهار لایه از این مشکلات را تشریح کرد. او بیان کرد که کمبود فعالیتهای مؤثر در این سطوح باعث شده است که روایتهای مغرضانه رقبا به آسانی گسترش یابد.
در ادامه، او به موضوع «خرید نفوذ علمی» نیز اشاره کرد و توضیح داد که برخی دولتها با هزینههای کلان در تلاشند تا روایتهای خاصی را در اندیشکدهها و دانشگاههای غربی تثبیت کنند. تفرشی تأکید کرد که چنین سرمایهگذاریهایی منجر به شکلگیری روایتهایی میشود که همیشه دقیق نیستند.
او همچنین متذکر شد که در مقابل هزینههای هنگفت، برخی آثار علمی معتبر میتوانند تأثیرات گستردهای داشته باشند. به عنوان مثال، تفرشی به پژوهشهای کوروش احمدی در زمینه خلیجفارس اشاره کرد و گفت که این تحقیقات، با وجود هزینههای کمتر، میتوانند به تثبیت روایت دقیق تاریخی کمک کنند.
تفرشی در پایان سخنان خود تأکید کرد که برای حفظ جایگاه ایران در خلیجفارس، نیازی به صرفاً تکیه بر قدرت نظامی نیست و باید این قدرت با عوامل اقتصادی، انسانی و علمی همراه شود تا ایران بتواند بهطور مؤثر از منافع و حقوق خود دفاع کند.
بخش های دیگر سخنرانیهای این همایش به موضوعات حقوق بینالملل و راهبردهای آینده اختصاص خواهد داشت.
