به گزارش خبر دینی به نقل از ایبنا، کتاب «یهودیت و کتاب مقدس عبری در نوشتههای مسلمانان از ابن ربن طبری تا ابن حزم اندلسی» تألیف کامیلا آدانگ و ترجمه منصور معتمدی و فاطمه پژوم به وسیله انتشارات حکمت منتشر شد.
این کتاب که در سال ۱۹۹۶ توسط انتشارات ای. جی. بریل در مجموعه «فلسفه، الهیات و علوم اسلامی» به چاپ رسیده، به عنوان یکی از پژوهشهای معتبر و جامع در زمینه بررسی برخورد متفکران مسلمان دورههای میانه با یهودیت و متون مقدس عبری شناخته میشود. آدانگ در این اثر، به تحلیل و بررسی نُه نویسنده مهم از زمانهای مختلف پرداخته و نشان میدهد که چگونه متفکران اسلامی از سدههای نخستین، با رویکردی جدلی و تحلیلی به متون مقدس یهودیان پرداخته و آن را به عنوان منبعی برای استدلالهای الهیاتی و تاریخی خود به کار گرفتهاند. او به بررسی آثار چهرههایی چون ابن ربن طبری، ابن قتیبه، یعقوبی، طبری، مسعودی، مقدسی، باقلانی، بیرونی و به ویژه ابن حزم میپردازد که هر کدام با دیدگاهها و مقاصد خاص خود به یهودیت نزدیک شدهاند و در نتیجه این مواجهه، تصویری پیچیده از ارتباط فکری مسلمانان و یهودیان در سدههای میانه ارائه میدهد.
کامیلا آدانگ، دانشیار مطالعات اسلامی در دانشگاه تلآویو، در آغاز کتاب خود به توضیح زمینه تاریخی دریافت متون مقدس در میان روشنفکران مسلمان میپردازد و به این پرسش میپردازد که چرا این متون برای الهیات اسلامی جذاب و در عین حال چالشی بودند. او با تحلیل زندگینامه هر نویسنده، جایگاه فکری و تاریخی آنها را روشن کرده و از آثارشان سه محور اصلی نزاع مسلمانان با یهودیان را استخراج میکند: پیشگویی درباره آمدن محمد در تورات، مسأله نسخ شریعت موسی و موضوع تحریف.
یکی از نکات کلیدی کتاب این است که متفکران مسلمان به طور یکصدا به این مسایل ننگریستهاند؛ برخی بر تحریف معنا تأکید دارند و برخی دیگر مانند ابن حزم به تحریف لفظی و ساختاری تورات اشاره کردهاند. نویسنده توضیح میدهد که ابن حزم به طور مستقیم به متن عبری استدلال میکند و نقد او به گونهای است که تحت تأثیر مباحثات درون سنت یهودی، به ویژه بین قرائیم، قرار دارد.
کتاب از لحاظ روششناختی نیز حائز اهمیت است؛ زیرا نشان میدهد که تألیفات این نویسندگان فقط به منظور رد یهودیت نبوده، بلکه به بازتعریف و تقویت هویت الهیاتی اسلام نیز پرداختهاند. استناد به متنهای مقدس به منظور تأسیس نبوت محمد (ص) و استدلال در مورد نسخ شریعت موسی، نشاندهنده بخشی از این پروژه هویتسازی هستند.
آدانگ با بررسی رویکردها، یک رشته فکری مهم را نمایان میسازد که کمتر در مطالعات اسلامی مورد توجه قرار گرفته است. از نقاط قوت اثر میتوان به دقت علمی آن و ترجمه برخی متون نایاب اشاره کرد که دسترسی محققان غیرعربزبان به منابع اولیه را تسهیل کرده است. هرچند زبان علمی و تراکم مباحث ممکن است برای خوانندگان غیر دانشگاهی دشوار باشد، با این حال این کتاب امروز به عنوان یک اثر مرجع در حوزه الهیات تطبیقی و بررسی روابط مسلمانان و یهودیان مطرح است و بیانگر این است که چگونه گفتگوهای فکری حتی زمانی که چالشبرانگیز هستند، میتواند به فهم عمیقتر میان سنتها کمک کند.
کتاب شامل مقدمه و هفت فصل است که موضوعاتی نظیر «دسترسی مسلمانان به مطالب کتاب مقدس در صدر اسلام»، «نویسندگان و آثارشان»، «اعتقادات و اعمال یهودیان»، «استفاده از مطالب کتاب مقدس و موضوعات مرتبط»، «دلایل نبوت»، «نسخ شریعت موسی» و بیاعتباری متون مقدس یهودیان را بررسی میکند.در آثار باقلانی، شواهد کمی از اطلاعات واقعی درباره اعمال و عقاید یهودیان موجود است. او در کتاب «التمهید» به تقسیم یهودیان به دو فرقه «شمعنیه» و «عنانیه» اشاره میکند. نویسندگان مسلمان، بهطور معمول، اصطلاح «عنانیه» را برای قراییان به کار میبرند، هرچند که فرقهای به همین نام نیز وجود داشته است. همچنین، به نظر میرسد اصطلاح «شمعنیه»، در کتاب باقلانی، مشابه نامی باشد که مسعودی برای فرقه ربانیها به کار برده است.
باقلانی تلاش میکند تا آرای هر دو فرقه را بررسی کند، اما به سادگی موضوعات مینگرد و بیان میکند که شمعنیه امکان نسخ عملی تورات را انکار میکنند، در حالی که عنانیه حتی بطلان نظری آن را نیز قبول ندارند. اما باید گفت که این اختلاف چندان که باقلانی بیان میکند، واضح نیست و او هیچکدام از دلایل واقعی تفرق این دو گروه را مطرح نمیسازد.
در مورد سامریان، باقلانی اطلاعاتی دقیقتر ارائه میدهد و بیان میکند که آنها نبوت موسی و هارون و یوشعبن نون را پذیرفته، اما نبوت سایر پیامبران را رد میکنند. او به نظر میرسد که این اطلاعات را به خاطر نقشی که در بحث نسخ شریعت دارند، ذکر کرده است.
گروه دیگری که باقلانی به آن میپردازد، «عیساویه» است، پیروان ابوعیسی اصفهانی که با وجود تأیید نبوت محمد و عیسی، معتقدند که شریعت یهودیان نسخ نشده است. باقلانی بهطور دقیقتری این عقیده را مورد بحث قرار میدهد و از داشتن فرقهای از یهودیان که به صدر اسلام اذعان کردهاند، ابراز خرسندی میکند، هرچند به دلیل عدم پذیرش کامل اسلام، آنها را مورد انتقاد قرار میدهد.
در انتهای کتاب، پیوستهایی شامل «توصیف مقدسی از یهودیت»، «آیات کتاب مقدس به عنوان گواهی ظهور محمد» و منابع مختلف مولف، به همراه نمایهها و فهرست ارجاعات قرار داده شده است که میتواند به خوانندگان علاقهمند کمک کند.
کتاب «یهودیت و کتاب مقدس عبری در نوشتههای مسلمانان از ابن ربن طبری تا ابن حزم اندلسی» اثر کامیلا آدانگ و ترجمه منصور معتمدی و فاطمه پژوم توسط انتشارات حکمت منتشر شده است.
