به گزارش خبرگزاری، بیش از ۶۰۰۰ سال پیش، تمدنهای اولیه در اطراف دو رود بزرگ دجله و فرات آغاز به شکوفایی کردند. این منطقه که بهعنوان “گهواره تمدن” شناخته میشود، محل ظهور فرهنگ سومری بوده و بهتدریج جوامع آکدی، بابلی و آشوری را پرورش داد. این تمدنها هر کدام به نوعی از خاک حاصلخیز این سرزمین بهرهمند شدند.
ژنرال این زمینها و تغییرات اساسی در رودخانهها، زندگی روزمره مردم را تحت تأثیر قرار داد و نیاز به همکاریهای گستردهتری را فراهم کرد. در این جامعه، نقشهای مختلفی از پادشاهان و خدایان تا بازرگانان، کشاورزان و کارگران وجود داشت.
**جذر و مد سومریها در زندگی روزمره**
ریشههای سومریها موضوعی چالشبرانگیز است، اما در اواخر دوره مسسنگی، آنها دولتشهرهای متعددی را در جنوب میانرودان تأسیس کرده بودند. این دولتشهرها به رشد و پیشرفت خود ادامه داده و به عصر برنز وارد شدند. این مراکز اکنون دیگر سکونتگاههای کوچک نبودند بلکه ترکیبی از حکومتهای متمرکز، دین سازمانیافته، شبکههای بازرگانی پیشرفته و سلسلهمراتب اجتماعی بودند.
شهرهای سومری دارای ویژگیهای فرهنگی و ساختاری یکسانی بودند. در مرکز هر شهر، یک زیگورات بهعنوان معبدی بزرگ و هرممانند اختصاص یافته به خدای شهر واقع شده بود. بهدور این زیگورات، مجموعهای بزرگ از ساختمانها وجود داشت که محل سکونت کاهنان و نخبگان مذهبی بود. معابد همچنین وظیفه بانک را بر عهده داشتند و در تجارت فعالیت میکردند و خدمات متنوعی به ساکنان ارائه میدادند.
**ساختار شهری و زندگی روزمره**
در بخشهای اطراف مرکز شهر، بافتی مختل و پیچیده وجود داشت که با خیابانهای باریک و خانههای خشتی شناخته میشد. خانهها شامل چند اتاق بودند و حیاط مرکزی داشتند. بامهای این خانهها مسطح بودند و بهعنوان فضای زندگی و برگزاری مراسم مورد استفاده قرار میگرفتند. در خارج از شهر، کشاورزان در خانههای ساخته شده از نی و خشت زندگی میکردند و نزدیک به زمینهای آبیاریشده خود سکونت داشتند.
**نظام اجتماعی**
در این فرهنگ، کشاورزان، بازرگانان و صنعتگران بهعنوان شهروندان آزاد شناخته میشدند، در حالی که بردگان بهعنوان دارایی به حساب میآمدند، اما حق ازدواج با افراد آزاد را داشتند. در دوران بابلی قدیم، “قانون حمورابی” سه طبقه اجتماعی را تعریف کرده و نشان دهنده تداوم هنجارهای سومری در آن زمان بود.**طبقه اشراف و سیستم اجتماعی در میانرودان باستان**
در تمدن باستانی میانرودان، افراد طبقه اشراف که به نام «Awīlum» شناخته میشدند، در سلسلهمراتب اجتماعی جایگاه ویژهای داشتند. این طبقه شامل درجات متفاوتی از اشرافیت بود و قوانین خاصی برای آنها وضع شده بود که با قوانین مربوط به طبقه «muškēnum» (عامه مردم) تفاوت داشت. در پایینترین سطح این سلسلهمراتب اجتماعی، بردگان قرار داشتند که با عنوان «wardum/amtum» (برده مرد/زنان) شناخته میشدند.
بر اساس قوانین حمورابی، رفتار با طبقات اجتماعی نشان میدهد که همه افراد به یک اندازه در برابر قانون قرار نداشتند و هر طبقه مجازاتهای متفاوتی دریافت میکرد. با این وجود، اصل بیگناهی پیش از محکومیت بهعنوان یکی از نکات برجسته این قانون مطرح است؛ به این معنا که افراد تا وقتی در فرآیند قانونی گناهکار شناخته نشوند، بیگناه تلقی میشوند.
**کشاورزی و اقتصاد در میانرودان باستان**
کشاورزی بهعنوان پایه و اساس تمدن میانرودان محسوب میشد و به احتمال زیاد اکثر مردم به این حرفه مشغول بودهاند. در مناطق جنوبی که بارندگی کمتری وجود داشت، برای آبیاری، کانالهایی ایجاد میشد که نیازمند نگهداری بودند. این کانالها مشخصههای بارز تمدنهای سومر و آکد بود؛ در حالی که آشوریها، به دلیل بارشهای بیشتر در شمال، به سیستمهای آبیاری گستردهتری نیاز نداشتند.
جو بهعنوان محصول عمده کشاورزی کشت میشد و گندمهایی همانند «امِر» و گندم اسپلت پشتیبان آن بودند. علاوه بر این، درختان خرما، سبزیجات و میوهها نیز کشت میشدند. اختراع گاوآهن در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از میلاد موجب رشد قابل توجهی در تولیدات کشاورزی شد.
دامداری نیز جزء مهمی از اقتصاد بود، با نگهداری گوسفند، بز و گاو. همچنین، مرغها که از شرق وارد شده بودند، در هزاره دوم پیش از میلاد شروع به پرورش یافتن کردند. الاغها و اسبهای اهلی نیز در این دوران معرفی شدند.
**نقش معابد و بازارها**
معبد و مجموعههای مرتبط با آنها در زندگی مردم میانرودان نقش محوری داشتند و بهعنوان مراکز مذهبی، آموزشی، صنعتی و تجاری عمل میکردند. این مکانها برای تولید، انبار و توزیع کالا استفاده میشد و بیشتر دادوستدها در بازارهایی که نزدیک اسکلهها و دروازههای شهر بودند، انجام میگرفت. برای حفظ نظم در بازارها، ناظران مسئولیت کنترل آنها را بر عهده داشتند.
نیروی کار ماهر از صنعتگران و ارائهدهندگان خدمات دیگر اصلیترین عنصر پویایی اقتصادی به حساب میآمد. صنایع مختلفی مانند سفالگری، فلزکاری، جواهرسازی و معماری، کالاهای خود را به بازار ارائه میدادند. مشاغل خدماتی نیز نظیر حسابداری، بازرگانی، پزشکی و آموزش به وفور وجود داشتند و نقش مهمی در جامعه ایفا میکردند.### گزارشی از زندگی خانوادگی و فرهنگی در میانرودان باستان
تحقیقات نشان میدهد که خانههای میانرودان باستان، همانند سایر ساختمانهای منطقه، با استفاده از گل، نی و خشتهای گلی ساخته میشدند. در شرایط کمبود چوب و سنگ مناسب، این روش ساختوساز بهعنوان کارآمدترین گزینه شناخته میشد. ساختارهای خشتی با ویژگیهای خود میتوانستند در تابستان خنک و در زمستان گرم باقی بمانند. این خانهها به لحاظ دوام و آسانی در نگهداری نیز حائز اهمیت بودند.
نظام اجتماعی در میانرودان باستان بهطور قابل توجهی پدرسالارانه بود، بهنحویکه پدر یا مرد مسنتر خانواده بهعنوان رهبر خانه شناخته میشد. در این فرهنگ، ازدواج بیشتر یک قرارداد اجتماعی و قانونی بود که شامل پرداخت بهای عروس و توافقات رسمی میشد. زنان در چنین نظامی، به انجام وظایف خانگی و خانوادگی ملزم بودند و برای ترک خانه بدون اجازه همسر، خطر طلاق وجود داشت. در صورتی که زنی قادر به زایمان نیفتد، شوهر میتوانست درخواست جدایی کند، اما ملزم به بازگرداندن جهیزیه بود. همچنین زنان الزامات قانونی داشتند و میتوانستند در صورت مشاهده ناعدالتی در طلاق، به آن اعتراض کنند.
زنان در میانرودان به فعالیتهای متنوعی اشتغال داشتند، بهجز مسئولیتهای خانگی، آنها به بافندگی، پرستاری و آبجوسازی نیز میپرداختند. بعضی از آنان در مدیریت املاک و کسبوکارها موفق بودند. در دنیای آن زمان، ازدواج مجدد برای بیوهها متداول بوده، اما برخی نیز بهخاطر داراییهای خود میتوانستند بهتنهایی زندگی کنند.
در بخش تغذیه، نان جو بهعنوان اصلیترین خوراک شناخته میشد، هرچند غذاهای متنوع دیگری نیز تهیه میشد. نان همچنین نقش مهمی در سفرهها داشت و انواع مختلفی از آن وجود داشت. علاوه بر نان، عدس، نخود، بادمجان و دیگر سبزیجات بهعنوان خورش مورد استفاده قرار میگرفتند که گاهاً با گوشت و شیر ترکیب میشدند. شیر بهعنوان یک ماده اولیه، به پنیر تبدیل میشد و شواهدی از انواع مختلف پنیر در دسترس است.
آبجو بهعنوان یکی از نوشیدنیهای رایج میانرودانیها، در تمام دورههای تاریخی بهوفور تهیه میشد. آنان روزانه مقادیر زیادی آبجو مینوشیدند که تنوعهای مختلفی مانند آبجوی سیاه و قرمز داشت. میوهها و مغزها نیز در رژیم غذایی آنان اهمیت داشتند و خرما، انار، انجیر و سیب از جمله محصولات شناختهشده آن زمان بودند.
### پوشاک در میانرودان باستان
پوشاک در میانرودان باستان بهعوان نمادی از ثروت و جایگاه اجتماعی افراد بهشمار میرفت. در این فرهنگ، لباسها به تدریج به سبکهای مختلفی برای مراسم اجتماعی و کارهای روزمره تقسیم میشدند. در دوران آغازین سومر، دامنها و لباسها اغلب از پوست گوسفند یا نیبافته ساخته میشدند. این لباسهای ابتدایی که بهعنوان «کائوناکس» معروف بودند، تأثیر زیادی بر طراحیهای بعدی داشتند.
قابل ذکر است که روند تغییرات در سبک لباس نشاندهندهی فرهنگی باغنای آن زمان است و میتواند ابزاری برای شناسایی موقعیت اجتماعی و اقتصادی افراد باشد.در دوران باستان، پوشاک بهطور عمده از پشم بافته میشد و تزئینات مختلفی به آن افزوده میگشت. تصویرهایی از عصر سومری نشان میدهد که مردان برهنه از کمر به بالا و زنان با پارچهای بر روی شانه تصویر شدهاند. ارتفاع لباسها متناسب با جایگاه اجتماعی افراد بود؛ نمونههای بلندتر به طبقات بالاتر تعلق داشتند. کمربندهای پهن برای ثابت نگه داشتن پوششها استفاده میشد.
با پیشرفت زمان و بهخصوص از دوره آکدی، مردان و زنان تونیکهایی بهعنوان لباس زیر به تن کرده و بر روی آن شالی مستطیلی شکل قرار میدادند. مردان برای راحتی در کار، دست راست خود را آزاد میگذاشتند، در حالی که پوشش زنان متین و پوشیدهتر بود. منگولهها و حاشیههای تزئینی در این دوره رواج یافتند و طرحهای پیچیدهتری در دورههای بابلی و آشوری بهوجود آمد.
مردان لنگ میپوشیدند و زنان دامنی کوتاه بر تن داشتند. کلاهگیسها و زیورآلات نیز جزء لوازم شخصی محسوب میشد و افرادی با صندلهای چرمی یا پارچهای دیده میشدند. آثار هنری آن زمان نشاندهنده علاقه مردان به نگهداری ریشهای آراسته بود.
در زمینه آموزش، اعتقاد به تأثیر خدایان بر زندگی مردم نقش مهمی داشت. هر شهر خدای خاص خود را داشت که باید از او راضی نگه داشته میشد و معابد مخصوص به خود را داشت. آموزش بهعنوان یک امتیاز انحصاری تنها در دست نخبگان ثروتمند بود. ادوبّا (مدرسه) بهطور عمده مختص پسران بود، اگرچه تعداد کمی از زنان نیز به آن راه مییافتند. جالب است که حتی بردگان نیز برای یادگیری مهارتهایی مانند نوشتن به ادوبّا فرستاده میشدند.
موسیقی و رقص در مراسم جشن و مراسمهای دیگر، نشانهای از سرگرمی در میانرودان باستان بودند. ورزشهای محبوب شامل بوکس و کشتی بود و نوعی بازی شبیه چوگان با نشستن مردان بر شانههای یکدیگر انجام میشد. بازیهای تختهای نیز رایج بود که از آن جمله میتوان به بازی سلطنتی اور اشاره کرد که شامل مهره و تاس میشد. همچنین، قمار در زندگی اجتماعی این دوران مطرح بود.
جامعه میانرودان بهدلایل مختلف یکپارچه نبود و در طول تاریخ تحت تأثیر مجموعهای از فرهنگها قرار داشت. با وجود تغییرات در سبکها و روندها، پیوندهای مشترکی نظیر جغرافیای این سرزمین با دجله و فرات، موجب حفظ ارتباط میان مردم آن دوران شده بود.
