به گزارش خبرنگار مهر، سفر جونس هنوی به ایران در نزدیکی هشت ماه به طول انجامید و دارای تجربیات و وقایع جالبی بود. در نگاهی به پشت جلد کتاب او، اشاره شده است که این بازرگان انگلیسی در میانه قرن هجدهم به کشورمان سفر کرده است. او در زمان سلطنت نادرشاه، از طریق روسیه و دریای خزر وارد ایران شد و در مسیر خود شهرهای رشت، لنگرود، استرآباد، قزوین و همدان را مورد بازدید قرار داد. این بازرگان، دیدارهایی با کاپیتان جان التون و کارکنان کمپانی مسکوی داشت و از نزدیک شاهد ناآرامیهای دوره پایانی سلطنت نادرشاه و زندگی روزمره مردم در شمال کشور بود. سفرنامه هنوی به عنوان یکی از مستندات معتبر از دیدگاه اروپاییان در مورد ایران دوران نادری شناخته شده است.
جونس هنوی در سال ۱۷۱۲ در پورتسموث انگلستان به دنیا آمد و پس از فوت پدرش، خانوادهاش به لندن نقل مکان کردند. او در ابتدا به عنوان شاگرد بازرگانی در لیسبون آغاز به کار کرد و سپس در لندن کسبوکار خود را راهاندازی کرد. شراکت او با دینگلی در سنپترزبورگ او را به ایران کشاند. هنوی در حل مشکلات ترانزیت کالاهای بریتانیایی از روسیه به ایران نقش حیاتی ایفا کرد و در ساخت کشتی برای نادرشاه مشغول به کار شد، هرچند این فعالیت برای روسها خوشایند نبود. او همچنین طرحی از دریای خزر تهیه کرد که هرچند اهمیت زیادی دارد، اما نقصهای دقتی نیز داشت.
به هنگام بازگشت از سفر به ایران، هنوی در رشت بیمار شد و کشتیاش نیز به دست دزدان دریایی افتاد. او در نهایت در ژانویه ۱۷۴۵ به سنپترزبورگ رسید. پس از چند سال اقامت در روسیه، هنوی به انگلستان بازگشت و باب جدیدی در زندگی خود آغاز کرد. سفرنامه او در سال ۱۷۵۳ منتشر شد و او به امور خیریه نیز پرداخت. وی در سال ۱۷۵۶ «انجمن دریانوردی» را تأسیس کرد و در تأسیس بیمارستانهای مختلف نقش فعالی داشت.
سفر هنوی، استمرار تلاشهایی است که از زمان آنتونی جنکینسون در سال ۱۵۷۰ برای برقراری روابط تجاری بین انگلستان و ایران آغاز شده بود. در دوره نادرشاه، بازرگانان کمپانی مسکوی به منظورتوسعه تجارت از طریق دریای خزر فعالیت کردند و شخصیتهایی چون کاپیتان جان التون نقشهای جدی در این تحولات ایفا کردند. التون که در سال ۱۷۳۵ برای شناسایی نواحی شرقی دریای خزر استخدام شده بود، به دنبال برقرار کردن ارتباطی بین روسیه و بخارا بود، هرچند این کار با موانع متعددی مواجه شد. والش بازرگانی به نام منگو گراهام نیز به او پیوست تا با فروش کالاهای انگلیسی، گامهای جدیدی در جهت توسعه تجارت بردارند.در سال ۱۷۳۹ میلادی، دو تاجر به منظور خرید ابریشم و بررسی فرصتهای تجاری جدید به گیلان سفر کردند. این افراد در ماه ژوئن به انزلی رسیدند و مذاکراتی با مقامات محلی آغاز کردند، اما به زودی متوجه شدند که تجارت با ایران چالشهای زیادی به همراه دارد.
اگرچه در ابتدا تحت تأثیر مشکلات قرار گرفتند، وزیر گیلان آنها را تشویق کرد تا درخواست رسمی خود را به رضاقلیمیرزا، جانشین نادرشاه، ارسال کنند. قبل از اینکه پاسخ از سوی رضاقلیمیرزا برسد، این دو تاجر تصمیم گرفتند به روسیه برگردند، اما وزیر مانع از این اقدام شد. در نهایت، فرمان رضاقلیمیرزا صادر شد، ولی با ورود حاکم جدید، باعث شد تا التون در گیلان باقی بماند. گراهام نیز در این منطقه ماند و در اوایل ۱۷۴۰ میلادی، التون به سنپترزبورگ برگشت و به مدیران کمپانی توصیه کرد تا از تغییر پایتخت ایران به مشهد برای تجارت بهرهبرداری کنند.
در سال ۱۷۴۲ میلادی، کمپانی مسکوی برای بار دوم دو کشتی به گیلان ارسال کرد. یکی از این کشتیها به فرماندهی کاپیتان وودروف بود. اما اینبار، التون به جای ادامه تجارت، به نادرشاه پیوست و اقدامات ساخت یک کشتی جنگی را انجام داد. این وضعیت نگرانیهایی برای روسها به وجود آورد و آنها بازرگانی به نام هنوی را به ایران فرستادند. هنوی با محمولهای از پارچههای انگلیسی در دسامبر ۱۷۴۳ به لنگرود رسید و به جای رقابت با التون، سعی کرد فعالیتهای تجاری کمپانی را پیش ببرد. با این حال، شورش محمدحسنخان قاجار باعث شد تا بخش زیادی از کالاهای او غارت شود.
هنوی بعد از سفر در ایران، برای جبران خسارت، به شمال کشور رفت و با کمک نادرشاه بخشی از اموال غارتشده را بازپس گرفت. سرانجام او نیز در سال ۱۷۴۴ میلادی ایران را ترک کرد.
سفرنامه هنوی که بیش از هشت ماه در ایران اقامت داشت، از اهمیت ویژهای برخوردار است. این سفرنامه تصویر دقیقی از وضعیت اجتماعی، اقتصادی و نظامی ایران در سالهای پایانی سلطنت نادرشاه به ثبت رسانیده و به عنوان منبعی معتبر برای پژوهش در این دوره شناخته میشود. این کتاب شامل مشاهداتی در مورد زندگی روزمره مردم، آداب و رسوم، و ویژگیهای جغرافیایی و اقتصادی شمال ایران است.
کتاب «سفرنامه جونس هنوی، ایران در واپسین سالهای حکومت نادرشاه» به همراه سفرنامههای دیگر کارشناسان این حوزه توسط انتشارات امیرکبیر منتشر شده است.
