کتاب «قحطی بزرگ مائو: تاریخ فاجعهبارترین بحران چین، ۱۹۶۲-۱۹۵۸» نوشته فرانک دیکوتر با ترجمه حامد محلوجی به تازگی از سوی انتشارات کتابستان برخط منتشر شده است. این اثر به بررسی یکی از تاریکترین دورانهای تاریخ معاصر چین میپردازد که تحت عنوان «جهش بزرگ رو به جلو» شناخته میشود. پیش از این، روایتهای رسمی عمدتاً این فاجعه را به بلایای طبیعی نسبت میدادند.
این کتاب با نگاهی نو به قحطی بزرگ چین، دوران مائوتسه تونگ و تاریخ جمهوری خلق چین را تحلیل میکند. در فاصله سالهای ۱۹۵۸ تا ۱۹۶۲، چین به صحنهای از ویرانی تبدیل شد. مائو تسه تونگ با اجرای برنامهای موسوم به جهش بزرگ، تلاش داشت تا کشورش را در مدتی کوتاه به جایگاه قدرتهای جهانی برساند. این برنامه به یکی از مهیبترین فجایع تاریخ منجر شد و جان دهها میلیون نفر را گرفت. روایت دیکوتر در مورد این مرحله تاریخی با وجود گمانهزنیهای فراوان، پیش از این بهطور جامع مستند نشده بود.
دیکوتر به وضوح نشان میدهد که «جهش بزرگ به پیش» نه تنها به افزایش قدرت کمونیسم نیانجامید، بلکه به یک فاجعه انسانی تبدیل شد. بر اساس تخمینها، دستکم ۴۵ میلیون نفر در این پروسه آسیب دیدند. این کتاب با استناد به اسناد آرشیوی حزب کمونیست، نشان میدهد که ریشههای فاجعه در سیاستگذاریها و نظام مدیریتی آن زمان نهفته است. قحطی به عنوان نتیجهای از سیاستهای نامعقول و سختگیرانه، از جمله جمعیسازی و دستورات صنعتی غیرواقعی، رخ داده است.
همچنین دیکوتر به چگونگی شکلگیری «چرخه مرگبار اطلاعات جعلی» پرداخته و تأثیر آن بر اقتصاد را تحلیل میکند. محققین محلی به منظور فرار از تنبیه، آمارهای تولید را اغراقآمیز گزارش میکردند و این امر منجر به کاهش ذخایر غذایی ضروری در بسیاری از مناطق شد. بنابراین، بحران غذایی به وجود آمد که به مرگ میلیونها نفر انجامید.
این اثر به موضوع عدم تقارن اطلاعات و آثار آن در تخریب یک اقتصاد میپردازد و مینمایاند که در چنین نظامهایی، واقعیتهای تولید هیچگاه به سطوح تصمیمگیری انتقال نمییابد. تنظیم فشارهای سیاسی و اداری باعث میشود که آمارها تحریف شوند و در نهایت زمینهساز وخامت اوضاع گردد. کتاب دیکوتر همچنین به تأثیرات اجتماعی، زیستمحیطی و روانشناختی این بحران نیز توجه دارد.کتاب «قحطی بزرگ مائو» نوشته فرانک دیکوتر، روایتگری از فاجعهای انسانی با تمرکز بر جمعیتشناسی و آسیبهای نظام تصمیمگیری در چین است. این اثر با وجود حجم وسیع دادهها، به جنبههای انسانی داستان توجه دارد و قربانیان را از اعداد بیروح جدا میکند.
برخی کارشناسان به وجود محدودیتهایی در برآوردهای جمعیتی اشاره کردهاند و اعتقاد دارند که لحن انتقادی شدید کتاب گاهی به بیطرفی تاریخی آسیب میزند. بهطور کلی، این کتاب تحلیلی عمیق از خراب شدن سازوکارهای تصمیمگیری در یک سیستم متمرکز را ارائه میدهد و نشان میدهد که چگونه جایگزینی واقعیت با ایدهآلها میتواند به مشکلات جدی بینجامد.
فرانک دیکوتر، تاریخنگار هلندی، که بر تاریخ معاصر چین و شخصیت مائو تسهتونگ متمرکز است، به خاطر این اثر در سال ۲۰۱۱ جایزه ادبیات غیر داستانی ساموئل جانسون را کسب کرد. او پیشتر استاد علوم اجتماعی در دانشگاه لندن بوده و در حال حاضر به عنوان استاد در دانشگاه هنگ کنگ فعالیت میکند.
کتاب «قحطی بزرگ مائو» به ترجمه حامد محلوجی، توسط انتشارات کتابستان برخط منتشر شده و در ۴۹۹ صفحه با قیمت ۸۰۰ هزار تومان در دسترس قرار دارد.
